چرا ستارگان هالیوود بیش از گذشته به سینمای بینالملل مهاجرت میکنند؟
ترجمه اختصاصی سلام سینما – نگار رعنایی: دو تا از پرسروصداترین و پُرستارهترین فیلمهایی که امسال در بخش مسابقه جشنواره فیلم برلین برای نخستینبار به نمایش درمیآیند، «هرس بوته رز» (Rosebush Pruning) و «در دریا» (At the Sea)، ساخته دو فیلمساز کاملاً غیرهالیوودی هستند، اما بازیگران مطرحی از آمریکا و بریتانیا در آنها حضور دارند.
«هرس بوته رز» یک طنز گزنده خانوادگی به کارگردانی فیلمساز برزیلی، کریم عینوز، که روز شنبه رونمایی شد، گروه بازیگری قدرتمندی دارد: کلوم ترنر، رایلی کیو، ال فانینگ، جیمی بل، لوکاس گیج، تریسی لتس و پاملا اندرسون. این فیلم که در اسپانیا فیلمبرداری شده، داستان خانوادهای آمریکایی را روایت میکند که در انزوای کاتالونیا گرفتار شدهاند تا زمانی که مجبور میشوند با روابط پیچیده و بیمارگونه خود روبهرو شوند.
در همین حال، برنامه روز دوشنبه با فیلم «در دریا» آغاز میشود؛ درامی درباره اعتیاد به مواد مخدر از کارگردان مجارستانی، کورنل موندروتسو. زمزمههای اسکار از هماکنون پیرامون بازیگر نقش اصلی، ایمی آدامز، شکل گرفته است. دیگر بازیگران فیلم نیز از چهرههای شناختهشده سینمای انگلیسیزباناند: موری بارتلت، برت گلدستین، کلویی ایست، دن لوی، جنی اسلیت و رین ویلسون. هرچند موندروتسو با رقابتهای جوایز آمریکا بیگانه نیست، فیلم ۲۰۲۰ او «تکههایی از یک زن» (Pieces of a Woman) نامزدی بهترین بازیگر زن را برای ونسا کربی به همراه داشت، اما «در دریا» به نظر میرسد مهمترین پروژه او تا امروز باشد.
در بازار فیلم اروپا نیز چندین پروژه داغ، کارگردانان اروپایی را با ستارگان آمریکایی گرد هم آوردهاند؛ از جمله کمدی «فول فیل» (Full Phil) ساخته کوئنتین دوپیو با حمایت استودیوکانال و با بازی کریستن استوارت و وودی هارلسون، و همچنین «سیستم سرگرمی از کار افتاده است» (The Entertainment System Is Down) ساخته روبن اوستلوند با بازی کرستن دانست و کیانو ریوز که A24 آن را خیلی زود خریداری کرد.
این روند ادامه موج روبهرشدی است که در آن ستارگان بزرگ از تولیدات هالیوودی فاصله میگیرند و با کارگردانان بینالمللی همکاری میکنند؛ روندی که در موفقیتهای اخیر فصل جوایز نیز دیده میشود، مانند فیلم ترسناک بدنی «ماده» (The Substance) ساختهٔ کورالی فارژه با بازی دمی مور، و موزیکال جنایی «امیلیا پرز» (Emelia Perez) ساخته ژاک اودیار با بازی زوئی سالدانا و سلنا گومز؛ همچنین درام اروتیک و ساختارشکن «بیبیگرل» (Babygirl) ساخته هالینا رین با بازی نیکول کیدمن که در سال ۲۰۲۴ جشنواره ونیز را افتتاح کرد.
شارل ژیلیبر، تهیهکننده فرانسوی و مدیر شرکت CG Cinéma که فیلم نخست کریستن استوارت در مقام کارگردان («گاهشمار آب» The Chronology of Water)) و فیلم «کوتور» (Couture) آلیس وینوکور با بازی آنجلینا جولی را تولید کرده، میگوید:
«بازیگران هالیوود به دنبال جایگزینی برای بلاکباسترها و سریالها هستند.»
او ادامه میدهد: «سینمای مستقل آمریکا شتاب خود را از دست داده است. تولید آن هزینهبر است و تعداد پخشکنندگان جاهطلبی که حاضر باشند روی آن سرمایهگذاری کنند، روزبهروز کمتر میشود.»
به گفته ژیلیبر: «در اروپا باور داریم که فرهنگ باید تا حدی از بازار محافظت شود؛ این موضوع به فیلمسازان آزادی بیشتری میدهد و به خلق آثار منحصربهفرد منجر میشود. بازیگران بزرگ به دنبال چنین تجربهای هستند.» او اضافه میکند: «بازیگران هالیوود یاد گرفتهاند با مدیریت هوشمندانه ارزش و درآمد خود میان پروژههای تجاری، فیلمهای هنری (اغلب اروپایی) و قراردادهای برند، مسیر حرفهای پایداری بسازند.»
کریم عینوز، کارگردان «هرس بوته رز»، میگوید از زمان ساخت نخستین فیلم انگلیسیزبانش، (Firebrand) محصول 2023 با بازی جود لا و آلیسیا ویکاندر، افزایش تمایل بازیگران آمریکایی برای همکاری با فیلمسازان بینالمللی را بهوضوح مشاهده کرده است.
او میگوید: «ما آزادیای را وارد سینمای انگلیسیزبان میکنیم که برای بازیگرانی که در قالبهای بیش از حد صنعتی کار میکنند، جذاب است. ده سال پیش، ما را دعوت میکردند تا با سینمای آمریکا و بریتانیا همکاری کنیم، اما بیشتر در نقش ارائهدهنده خدمات حضور داشتیم. اکنون شرایط تغییر کرده و آنها ما را استخدام میکنند.»
به باور عینوز، بخش مهمی از جذابیت همکاری با کارگردانان بینالمللی برای ستارگان ردهاول، عنصر ریسکپذیری است؛ عاملی که میتواند به تحسین منتقدان و توجه جوایز منجر شود. او همکاری طولانیمدت اما استون با یورگوس لانتیموس، فیلمساز یونانی، را نمونه بارز این موضوع میداند.
او میگوید: «ریسکپذیری چیزی است که هر بازیگری میخواهد. هر بازیگر میخواهد به چالش کشیده شود و از منطقه امن خود خارج شود.»
ال فانینگ، بازیگر «هرس بوته رز»، نتوانست برای نمایش فیلم به برلیناله بیاید؛ احتمالاً به این دلیل که در مسیر رقابتهای جوایز برای همکاری بینالمللی اخیرش، «ارزش عاطفی» (Sentmental Value) ساخته یواکیم تریه، حضور دارد؛ فیلمی که نخستین نامزدی اسکار را برای او به ارمغان آورده است.
عینوز این همکاریها را یک بازی دو سر برد میداند، زیرا حضور ستارگان باعث میشود مخاطبان بیشتری فیلمهای او را ببینند. او میگوید: «وقتی میگویید "چه گروه بازیگری فوقالعادهای"، یعنی میخواهید مردم فیلمتان را ببینند. اکنون زمان منحصربهفردی است که ما بهعنوان مؤلف، برای همکاری با گروههای بینالمللی پذیرفته شدهایم.»
این روند در حالی رخ میدهد که فضای سیاسی آمریکا در دوران دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ بیش از پیش ناپایدار شده است. ستارگان بزرگی مانند جورج کلونی و اوا لونگوریا از آمریکا مهاجرت کردهاند و نگرانیهای سیاسی و امنیتی را دلیل این تصمیم عنوان کردهاند.
عینوز میگوید: «قبلاً این تصور وجود داشت که آمریکا مکانی خودبسنده و خودکفا است. اما با فروپاشی این تصور، جنبه مثبت ماجرا این است که آمریکاییها کنجکاوی بیشتری نسبت به دیگر نقاط جهان، زبانها و شیوههای متفاوت روایت پیدا کردهاند.»
هرچند این روند بیشتر در حوزه درام دیده میشود، اما بازیگران آمریکایی به سراغ آثار سبکتر اروپایی نیز میروند. علاوه بر «مثلث غم» (Triangle of Sadness) و «سیستم سرگرمی از کار افتاده است» ساخته اوستلوند، کوئنتین دوپیو نیز برای کمدی تازهاش «فول فیل» از چهرههای بزرگی مانند کریستن استوارت و وودی هارلسون استفاده کرده است؛ فیلمی که او آن را «امیلی در پاریس در جهنم» توصیف کرده. هوگو سِلینیاک، تهیهکننده دوپیو، میگوید «بااستعدادترین بازیگران آمریکایی» به سمت فیلمهای او جذب میشوند، زیرا این آثار جسورانهتر از کمدیهای آمریکایی امروز هستند. او میگوید: «وقتی فیلمهای کوئنتین را برایشان میفرستیم، شگفتزده میشوند، چون کمدی آمریکایی امروز تا حدی مُرده است.»
ناتانائل کارمیتز، مدیر شرکت MK2 Films که پخش «در دریا»، «خارج از این دنیا» (Out of this World) ساخته آلبرت سرا با بازی رایلی کیو و فیلم بعدی ژوستین تریه «فوندا» (Fonda) با بازی میا گاث و اندرو اسکات را بر عهده دارد، میگوید تاریخ سینما پر است از نمونههایی که «کارگردانان اروپایی به آمریکا رفتهاند و ستارگان آمریکایی در فرانسه یا ایتالیا فیلم ساختهاند.»
اما به گفتهٔ او، آنچه امروز تغییر کرده این است که «اکنون عمدتاً آمریکاییها هستند که به سوی اروپا میآیند؛ چه کارگردان، چه تهیهکننده و چه بازیگر.»
او میگوید: «ما صنعتی داریم که ذاتاً پذیرای دیگران است؛ نظامی حمایتی که هنرمندان را از سلطه کامل بازار محافظت میکند و به آنها اجازه میدهد ریسک کنند، نوآوری کنند و داستانهایی آزاد و متفاوت روایت کنند. این همان چیزی است که بسیاری دنبالش هستند و اروپا هنوز از آن دفاع میکند.»
تریشا تاتل، مدیر جشنواره برلین، اشاره میکند که این فیلمها معمولاً با مشارکت تهیهکنندگان متعددی از سراسر جهان ساخته میشوند؛ مانند «در دریا» که با حمایت تهیهکننده اوکراینی، الکساندر رودنیانسکی، و چندین تهیهکننده از آمریکا و مجارستان تولید شده است.
او میگوید: «سینما اکنون یک کسبوکار بینالمللی است و این موضوع بسیار مهم است.» او اضافه میکند: «مخاطبان نشان دادهاند که به فیلمهای جسورانه، غافلگیرکننده و متفاوت علاقه دارند؛ آثاری که قالبها را میشکنند.»