نقاط عطف ژانر پلیسی در سینمای ایران
سلام سینما- هر چند سینمای ایران در طول این سالها نتوانسته است در انواع ژانرهای سینمایی حضوری پررنگ داشته باشد اما ژانر پلیسی تا حدودی از این قاعده مستثنی است و در 50 سال گذشته فیلمهای قابل قبولی در این ژانر با حضور ستارههای سینمایی ساخته شده است. فیلمهایی که خط اصلی روایت آنها عموما حول محور مسئله قاچاق مواد مخدر میگردد.
دهه 60: نقطه عطف اول
جمشید هاشمپور از جمله ستارههای سالهای دور سینمای ایران است که در دهه 60 به واسطه حضور در فیلم «تیغ و ابریشم» با کارگردانی مسعود کیمیایی به یک قهرمان تبدیل میشود. در ادامه حضور در ژانرهای پلیسی، هاشمپور این بار در فیلم «قافله» به کارگردانی مجید جوانمرد حضوری موفق را تجربه میکند. جمشید هاشمپور در لباس بلوچی شمایل قهرمان «قافله» را میسازد. فیلم سینمایی «نیش» نیز که اولین فیلم همایون اسعدیان است، جمشید هاشمپور و ابوالفضل پورعرب را به عنوان قهرمانهای این فیلم پلیسی در کنار هم قرار داده است. پورعرب قبل از حضور در این فیلم به ستاره آن روزهای سینمای ایران تبدیل شده بود.
دهه 70و 80: کوچ از قاچاقچیان به قاتلان اما کمفروغ
دردهه 70 و 80 ژانر پلیسی تغییرات قابل توجهی را تجربه میکند. با توجه به تغییر مخاطبان و همینطور مسائل روز جامعه موضوع مواد مخدر و قاچاقچیان مواد به حاشیه رفته و موضوعات جنایی پای خود را به ژانر پلیسی در سینمای ایران باز میکند. «چه کسی امیر را کشت؟» ساخته مهدی کرم پور با ستارههای آن روزها چون نیکی کریمی، مهناز افشار، امین حیایی، الناز شاکردوست، خسرو شکیبایی، علی مصفا و آتیلا پسیانی ترکیبی جالب توجه از بازیگران را در کنار هم قرار داد و در آن روزها توانست توجهات بسیاری را به خود جلب کند. البته شاید نتوان این فیلم را تماما در ژانر پلیسی گنجاند اما به هر حال ویژگیهای این ژانر در فیلم کرمپور قابل مشاهده است. به خصوص که در طول فیلم یک پلیس در حال بازجویی دوستان و نزدیکان امیر است. «صحنه جرم ورود ممنوع» و «مخمصه» نیز از دیگر فیلمهای پلیسی در این دهه است. به دلیل اقبال سینمای کمدی دردهه 80 ژانر پلیسی بیش از این نتوانست آثاری مخاطبپسند را تولید کند و در نهایت با تولید آثار کم فروغ به مسیر خود ادامه داد.
دهه 90: رونق مجدد
در این دهه یک بار دیگر توجه فیلمسازها به ظرفیتهای ژانر پلیسی معطوف میشود. «گناهکاران» ساخته فرامرز قریبیان یکی از اولین فیلمهای ساخته شده در ژانر پلیسی در دهه 90 است که توانست در جشنواره فجر سی و یکم در هفت بخش نامزد سیمرغ بلورین شده و برای رامبد جوان سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مرد نقش مکمل را به ارمغان بیاورد. این فیلم با قرار دادن پلیس خوب و بد در کنار هم سعی کرد تجربه جدیدی را در خلق پلیسهای سینمای ایران رقم بزند. «هجوم» ساخته شهرام مکری نیز از جمله متفاوتترین فیلمهای دهه گذشته سینمای ایران است که از ظرفیتهای ژانر پلیسی در روایت خود سود میبرد. اما از آنجا که فیلمی فرمگراست برای مخاطبان عادی سینما بیشتر سردرگمکننده است تا سرگرم و درگیرکننده. اما این «متری شش و نیم» ساخته کارگردان جوان سعید روستایی است که موفق میشود هم توجه منتقدان و هم مخاطبان را به خود جلب کرده و فیلمی موفق در این ژانر لقب گیرد. پیمان معادی در نقش مامور نیروی انتظامی یکی از بهترین بازیهای خودش را به نمایش میگذارد. یکی از دلایل همراه شدن مخاطب با این فیلم به نحوه پرداخت شخصیتهای پلیس باز میگردد. روستایی در خلق پلیسهای فیلمش تلاش داشته تا از محدودیتهای سینمای ایران فاصله گرفته و شخصیتهایی خاکستری را به مخاطب معرفی کند. نکته قابل توجه در این فیلم بازگشت به موضوع مواد مخدر است که پیش از این در دهه 60 در فیلمهای ساخته شده در ژانر پلیسی بسیار عمومیت داشته است. تقابل پیمان معادی و نوید محمدزاده که هر کدام تلاش میکند دیگری را به دام بیندازد از جذابترین بخشهای این فیلم است. همچنین «متری شش و نیم» جز معدود فیلمهای ژانر پلیسی در سینمای ایران است که در خارج از ایران اکران شده و توانسته نظرات مثبت منتقدان سینمایی را در خارج از ایران نیز به خود جلب کند.
با این حال همچنان این ژانر نتوانسته است فروش تضمین شدهای در گیشههای سینمای ایران داشته باشد. شاید با ورود به قرن جدید و آشتی سینماگران ایرانی با ژانرهای مختلف، ژانر پلیسی نیز بتواند جایگاه ثابتی را در سبد سینمایی مخاطبان ایرانی به دست آورد.