زخم کاری وزیر به سینماگران/ در سینما همه چیز پول است؟
شورای عالی فرهنگی اخیرا از مصوبهای رونمایی کرده که بر اساس آن سازمان سینمایی هر زمان و در هر مرحلهای میتواند مانع اکران یک فیلم شود. خود این مصوبه به تنهایی بهتآور بود. اما حالا وزیر ارشاد ضربه کاری به سینماگران زده و به جای اینکه مقابل این مصوبه بایستد اعلام کرده هزینه فیلمهای توقیف شده را میدهیم. اما مگر در سینما همه چیز پول است؟
هرچند سینمای ایران در طول شکلگیری خود بعد از انقلاب 57 چالشهای بسیاری را از سر گذرانده اما طرح چنین مصوبهای در دورهای که سینما ایران عملا محدود به تولیدات کمدی با کیفیت نازل و آثار سفارشی بدون مخاطب شده است، سینماگران جریان رسمی ایران را بیش از پیش ناامید خواهد کرد. مسئولان سازمان سینمایی باید به خاطر داشته باشند که سینمای چهل سال اخیر ایران هرچند آوردگاهی پر چالش برای مدیران سنمایی خود بوده اما به همان میزان نیز برای آنها دستاوردهایی ملی و بینالمللی به ارمغان آورده است.
دستاوردهایی که در نهایت ایران را دارای سرمایهای فرهنگی به نام سینما کرده است. سرمایهای که ابدا دستاورد غیرقابل توجهی در عرصه جهانی قلمداد نمیشود. اما اکنون با مصوبهی شورای عالی فرهنگی گویا خبر میرسد که شمشیر به روی اهالی سینما از رو بسته شده است. مصوبهای که به رئیس سازمان سینمایی به صورت قانونی اجازه میدهد در هر مرحله از تولید، ساخت فیلم را متوقف کرده، به طور کل از ساخت آن منصرف شده و یا جلوی اکران فیلم را بگیرد. زمان تعیین شده نیز تا شش ماه و بعد یک سال و یا بیشتر است. همه آنچه در این مصوبه قید شده از شرایط متوقف ساختن تولید یک فیلم تا زمان توقیف ماندن آن، همه دال بر جلوگیری از هر گونه تنفس برای آن دسته از سینماگرانی است که میخواهند در جریان سینمای رسمی ایران باقی بمانند و در سینمای جدی و ریشهدار ایران مشق سینمایی کنند. اما شورای عالی فرهنگی با به میان کشیدن این مصوبه تمام راههای مفر تولید فیلم را برای این دسته از فیلمسازان مسدود خواهد کرد. درست است که در طول تاریخ سینما ایران، سینماگران ایرانی با پیشنهادهای زیباییشناسانه خود از حصار ممیزی توانستند عبور کنند اما این به بدان معنا نیست که با هر مصوبهای کنار بیایند و بتوانند به حیات خویش ادامه دهند.
هزینه فیلمهای تولید شده با ارشاد!
با اعلام این مصوبه بسیاری از سینماگران امیدوار بودند که دولت و وزیر ارشاد این مصوبه را به چالش بکشند. اما وزیر ارشاد در اظهاراتی عجیب اعلام کرده ارشاد هزینه فیلمهای توقیف شده را میدهد.
لازم است به آقای وزیر خاطر نشان کنیم که این مصوبه به خودی خود فاجعهای اسفبار برای سینمای ایران است و به هیچ عنوان لازم نبود با ادعای اینکه ارشاد هزینه فیلمهای توقیف شده را خواهد داد به بیانیه خانه سینما واکنش نشان داده و وحشت اهالی سینما را دو چندان کند. با چه روش استدلالی به این نتیجه رسیدید که با پرداخت هزینه یک فیلم مسئله توقیف آن را حل خواهید کرد؟ مثل این است که به یک نجار بگویید هر چه ساختی را به من بده تا آتش بزنم عوضش پولش را پرداخت خواهم کرد. شاید نجار بار اول و دوم در گیجی و گنگی، درخواست شما را قبول کند اما مرتبه سوم همان نقطهای است که او فکر خواهد کرد و از خود خواهد پرسید مگر من نجار نیستم؟ پس یعنی باید میز و صندلی بسازم تا داخل خانه و زندگی مردم شود. که روی آن بنشینند و دور میز گرد هم بیایند و غذایی نوش جان کنند. اگر نجار نتواند میز صندلیاش را به دست مردم برساند اصلا چطور دیگر یک نجار خواهد بود؟ اصلا او چه هویت شغلی در جامعه خود خواهد داشت؟ چطور میتواند بگوید من نجارم در حالیکه به مردم تلهای خاکستر به عنوان میز و صندلی نشان خواهد داد؟ هر چند تمام مردم ایران در تنگنای اقتصادی قرار دارند و سینماگران نیز جزئی از همین مردماند اما این دال بر این نیست که مسئله فقط پول است. خیر مسئله فقط پول و یا حتی آزادی در ساخت یک اثر هنری نیست. این مصوبه با چنین تنگنظری قادر است حیات چندین دسته مختلف شغلی را در سینمای ایران زیر سوال ببرد. از کارگردان تا گروه تدارکات؛ یعنی همه کسانی که خود را ذیل عنوان سینمای ایران بازمیشناسند.
یک فیلم ساخته میشود تا در معرض دید مخاطبان قرار گیرد. دقت کنید این جمله از دو گزاره تشکیل شده است. آن یکی بدون وجود دیگری هیچ معنا و مفهومی ندارد. حتی اگر دایره مخاطبان بسیار کوچک باشد. بنابراین خلاصه کردن یک فیلم در هزینهای که برای آن شده، تقلیل دادن ماهیت یک فعالیت/ کار گروهی به اسکناس است که عملا هویت سازندگان آن را مخدوش خواهد کرد. از طرفی علاوه بر سرخورده کردن اهالی سینما، تمایل فیلمسازی را در جوانانی که ابتدای مسیر هنری و حرفهای خود هستند خواهد کشت. این عدم مشارکت سینمای ایران را از شناسایی و معرفی استعدادهای جوان محروم میکند. در همین لحظه، سینمای ایران از نظر معرفی استعداد در حوزههای مختلف دست به عصا حرکت میکند و ادامه همین مسیر با حیات چنین مصوبههایی عملا مرگ سینمای رسمی ایران را منجر خواهد شد. مرگی که به نفع هیچ کدام از سه راس مثلث ملت- دولت- سینما ایران نخواهد بود.