بررسی جایگاه و ظرفیتهای ژانر جنایی ـ پلیسی در صنعت سرگرمی ایران پلیس خوب، پلیس بد؛ مسئله این است
به گزارش سلام سینما، این رویکرد جهانی و اقبال مخاطب به این ژانر بر سکوهای نشر آثار تصویری که در ایران تازه پا گرفته نیز تاثیر گذاشته و منجر شده در پارهای موارد، شاهد تولید و پخش سریالهایی در این ژانر باشیم. البته ساخت و پخش آثار تلویزیونی جنایی ـ پلیسی از دیرباز در صدا و سیما جایگاه مناسبی داشت اما چه در گذشته و چه اکنون مجموع فیلمها و سریالهای ایرانی در مقایسه با آنچه در کشورهای دیگر ساخته میشود اندک و باکیفیت ساخت پایینتری بوده است.
جای خالی ادبیات تألیفی در حوزه پلیسی ـ جنایی
عباس کریمی عباسی، مترجم و منتقد سینما در گفتوگو با «سلام سینما» در همین زمینه میگوید: به صورت گسترده آن طور که ادبیات پلیسی و جنایی در جهان رواج دارد، ایران ادبیاتشاخصی مبتنی و در زمینه حوادث ندارد. همین باعث شده است که سینما و سریالسازی مناسب در این زمینه نیز نداشته یا بسیار کم داشته باشیم. او میافزاید: اگر ما به ادبیات به عنوان مادر سینما نگاه کنیم، چنانچه دستی خالی در این عرصه داشته باشیم، سینما، تلویزیون و حتی شبکه نمایش خانگی نیز نمیتوانند چندان در این حوزه موفق عمل کنند؛ حتی اگر کارهای خوبی چون «پوست شیر» و فصل اول «زخم کاری» در سالهای اخیر تولید شده باشد.
وی میافزاید: در مورد سریال زخم کاری شاهد بودیم، این مجموعه در فصل اول به دلیل اقتباس از رمان «بیست زخم کاری»نوشته محمود حسینیزاد، توانست نسبت به فصلهای بعدی بسیار موفقتر عمل کند.
کریمی عباسی با بیان اینکه در ژانر پلیسی ـ جنایی ادبیات ایران ما بیشتر درگیر ترجمه است تا تالیف، میافزاید: با این حال شاید جالب است که بدانیم در همین وضعیت نیز یک چهارم از فروش ادبیات داستانی در ایران مربوط به ژانر پلیسی و جنایی است که این خود نشان میدهد این ژانر مخاطب خوبی در کشور دارد؛ همین اقبالی هم که به آثار تولیدی در شبکه نمایش خانگی صورت گرفته، نشان میدهد مخاطب به این ژانر توجه ویژهای دارد.
دست بالای آثار کلاسیک در مقابل آثار جدید ادبیات پلیسی
عباس کریمی عباسی همچنین تاکید دارد که در حال حاضر با افول جدی در ژانر در سطح جهانی روبهرو هستیم؛ او در ادامه گفتوگو با سلام سینما تصریح میکند: متون ژانر جنایی و پلیسی که امروز در سطح جهانی عرضه میشوند به کیفیت آثاری که در دهههای 60 و 70 میلادی نوشته میشد، نیستند. به همین دلیل کمپانیهای مشهور بیشتر علاقه دارند تا آثار قبلی و قدیمی این ژانر را بازسازی کنند تا از نویسندههای نسل جدید اقتباس کنند که اغلب احساسگرایی در این ژانر را مد نظر خود قرار دادهاند.
این منتقد سینما میافزاید: برای مثال نمایشنامه جنایی ـ پلیسی «تله موش» اثر آگاتا کریستی نزدیک به یک قرن است که بر صحنه تئاتر اجرا میشود و از این حیث با آثار شکسپیر برابری میکند یا فیلم جیمز باند که در آن ژانر جاسوسی و جنایی در هم آمیخته شده، پدیدهای است که 70 سال از عمر آن میگذرد. این نشان از ظرفیتهای این ژانر در جذب مخاطب در دورههای مختلف تاریخی دارد.
پرداختن به شخصیتهای خاکستری
عباس کریمی عباسی یکی از دلایل استقبال از تولیدات داخلی ژانر پلیسی ـ جنایی را در تازگی داشتن این ژانر برای مخاطب ایرانی برمیشمارد و تصریح میکند: در کنار این موضوع، عوامل دیگری را نیز باید مورد توجه قرار داد؛ برای مثال سریال «بازنده»کارآگاهی را به تصویر میکشد که شخصیتی خاکستری است؛این خود باعث میشود تا نظر مخاطب به این سریال جذب شود؛ پیش از این به دلیل وجود نگاه دولتی در تولیدات نمایشی یک سری تعارفات شکل گرفت که به ندرت چنین شخصیتهایی در آثار نمایشی وجود داشتند.
او در توضیح بیشتر این موضوع میگوید: ما نمیخواهیم بپذیریم پلیس و قاضی فاسد، پزشک جنایتکار و مسئول رشوهخوار میتواند وجود خارجی داشته باشد؛ یک نگاه مسلط موجب شده که به سمت لاپوشانی کردن چنین شخصیتهایی پیش برویم؛ همیننگاه باعث شده تا نویسندگان ما به یک نوع خودسانسوری برسند اما با این حال امروز خلق شخصیتهای پلیس که چه در حرفه و چه زندگی شخصی بسیار ایدهآل عمل میکردند کنار رفته و واقعگرایی جای آن را گرفته است.
فرهنگسازی و پیشگیری از جرم با ژانر پلیسی ـ جنایی
یکی از مواردی که میتوان انتظار داشت در ایران، آثار پلیسی ـ جنایی چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی خروجی قابل قبولتری داشته باشد، وقایع و رخدادهای بسیاری است که روزانه در کشور اتفاق میافتد و در بعد خبری مورد توجه مردم نیز واقع میشود. با این حال با توجه به حجم اخبار و رویدادهای پلیسی ـ جنایی در رسانهها، آثار نمایشی چندان جلوه نمیکنند و از نظر تعداد نیز آمار بالایی نشان نمیدهند.
در این زمینه امانالله قراییمقدم، جامعهشناس و استاد دانشگاه در پاسخ به این پرسش سلام سینما که افزایش تولیدات این ژانر در سینما و تلویزیون ایران تا چه حد میتواند جنبههای فرهنگی و آموزشی داشته باشد، میگوید: به طور قطع این تولیدات میتوانند موثر باشند زیرا در میدان زندگی برخی عوامل باعث پیشگیری از وقوع جرم و برخی باعث انجام اعمال مجرمانه میشود؛ ژانر جنایی ـ پلیسی یکی از عواملی است که میتواند در وقوع اعمال مجرمانه و آسیبزا بازدارنده عمل کند.
این جامعهشناس دلیل وجود موانع دولتی و ممیزیها در ساخت این آثار را در این میداند که مسئولین تک علتی فکر میکنند. او معتقد است: «مسئولین گمان میکنند که آسیبها با یک علت شکل میگیرند و با یک علت از بین میروند. در حالی که چنین نیست و وضعیتها برآمده از چندین عامل مختلف است. اما به طور قطع ساخت آثار در این ژانر میتواند بسیار در فرهنگسازی نقش موثر داشته باشد.»
بررسی نگاه کارشناسان نشان میدهد ژانر پلیسی ـ جنایی میتواند در جلب مخاطب ایرانی و رونق بیشتر تولیدات نمایشینقش مهمی ایفا کند. به نحوی که علاوهبر دستاوردهای تجاریقادر است به فرهنگسازی در زمینه آسیبهای اجتماعی نیز کمک کند. با این حال رسیدن به این نقطه، منوط به توجه بیشتر به ادبیات پلیسی و جنایی، همچنین پذیرش و مدارای مسئولین در مواجهه با داستانهایی است که شاید از دریچه سلیقه آنها خط قرمز فرهنگی محسوب میشوند. هر چند اصول قانونی در همه حال باید مورد توجه سازندگان و پخشکنندگان قرار داشته باشد.