علی فروتن: «هیچ روانکاوی نمیتواند کودکی را که جنگ دیده، به حالت اول برگرداند»
اختصاصی سلام سینما؛ مهلا رنجبران| علی فروتن، بازیگر و مجری برنامههای کودک و نوجوان که با نام «عمو فیتیلهای» محبوب دل های کودکان و نوجوانان است، درباره تأثیرات روانی جنگ بر کودکان، ضرورت حمایتهای روحی و روانی و همچنین عملکرد رسانهها در مواجهه با بحران ۱۲ روزه اخیر گفت.
کودکان اولین قربانیان هر جنگاند
فروتن در گفتوگو با سلام سینما تاکید کرد: «بیشترین کسانی که در جنگ آسیب میبینند، کودکان هستند. و این آسیبها تنها جسمی نیست؛ بلکه روحی، روانی، اجتماعی، انگیزشی و امیدی است.»
وی افزود: «وقتی درگیری یا جنگی شکل میگیرد، اولین چیزی که انسانها به آن توجه میکنند حرمت زن و کودک است. این یعنی جامعه هنوز بهطور غریزی میداند که باید از کودکان محافظت کند. کودکان مانند جوجهپرندههایی هستند که اگر لانهشان ویران شود، امنیت پرواز از آنها گرفته میشود. اگر بمب یا موشکی خانهشان را نابود کند، دلبستگیشان به تمام آنچه داشتهاند – از تخت و اتاق گرفته تا اسباببازی – از بین میرود.»
اضطراب، پرخاشگری، انزوا؛ پیامدهای ناامنی روانی
فروتن تأکید کرد: «حتی اگر پدر و مادر کودک در جریان جنگ زنده مانده باشند، باز هم اضطراب شدیدی به کودک وارد میشود. اما اگر کودک خانوادهاش را از دست بدهد یا شاهد آسیب دیدن آنها باشد، احساس میکند که یکی یکی شاخههایی که روی آن ایستاده در حال بریدن است. او احساس میکند عنقریب است که سقوط کند.»
وی گفت: «کودک انسان، برخلاف حیوانات، با خاطراتش زندگی میکند. آثار روانی جنگ با کودک باقی میماند و بعدها بهصورت پرخاشگری، اضطراب، وسواس، بیاعتمادی و مشکلات عمیقتر در تصمیمگیری و انتخابهای مهم زندگی بروز میکند. اینها کودکانی هستند که دیگر نمیتوانند شغل یا همسر آیندهشان را درست انتخاب کنند.»
بازسازی روحی؛ فقط اندکی التیام، نه درمان
این بازیگر باسابقه کودک و نوجوان با تاکید بر اینکه آسیب روانی وارده به کودکان جنگزده قابل بازگشت نیست، گفت: «هیچ روانشناس و روانکاوی نمیتواند آن کودک را به حالت اول بازگرداند. تنها میتوان اندکی التیام داد و شاید کمی امید ایجاد کرد. کودک باید خودش را دوباره پیدا کند.»
وی افزود: «اگر کودک در شرایط بعد از جنگ حداقلی از امنیت نداشته باشد، ممکن است تبدیل به انسانی شود که بخواهد از همه انتقام بگیرد. این خیلی خطرناک است. ممکن است کینهای در دل او بنشیند که به همه دنیا بیاعتماد شود.»
ما در کنارشان هستیم؛ نه با ترحم، بلکه با آگاهی
فروتن در بخش دیگری از سخنانش تصریح کرد: «کودکانی که خانواده، خانه و امنیت خود را از دست دادهاند، نیاز به حمایت دارند. ما نباید با ترحم به آنها نگاه کنیم. باید با آگاهی و عاطفه کنارشان بایستیم و امنیت روانی را به آنها بازگردانیم. بگوییم که همه آدمها بد نیستند. ما کنارتان هستیم. کمکتان میکنیم که دوباره بسازید.»
وی ادامه داد: «در جنگ ۱۲ روزه اخیر شاهد بودیم که بسیاری از مردم که شاید اعتقادی به دین و مذهب نداشتند، با فداکاری به کمک دیگران آمدند. این نشاندهنده همان پیوند تاریخی و عاطفی ایرانیهاست که در سختیها خودش را نشان میدهد.»
تلویزیون که باید شادی بسازد، انتقام را ترویج داد
علی فروتن در بخش پایانی گفتوگو، انتقاد تندی به عملکرد تلویزیون داشت و در پاسخ به سوالی درباره تولیدات کودک و نوجوان در دوره جنگ اخیر گفت: «افتضاح بود. هیچ کاری برای بچهها نکردند. تلویزیون فقط داشت از انتقام حرف میزد. حتی در برنامههای کودک هم فقط تصاویر جنگ بود. درحالیکه در چنین شرایطی باید فضای کودک را از جنگ دور کرد و با آرامش، امید و صلح پر کرد.»
تلویزیون، محروم از موسیقی و لبخند
وی افزود: «در آن دوران، حتی نباید کلمه جنگ را به زبان آورد. نباید به کودک گفت که ما مظلوم بودیم و ما را کشتند. کودک باید بفهمد که دنیا جای امنی است و ما میتوانیم آن را با آرامش بسازیم. اما تلویزیون ما نه تنها این فضا را نساخت، بلکه حتی از ابزارهایی مثل موسیقی – که بزرگترین ابزار آرامش است – هم استفاده نکرد.»
وی تأکید کرد: «سالهاست از رفتارهای تکراری و گفتارهای بیتأثیر استفاده میشود. هیچ تأثیری در روحیه بچهها نگذاشته. اگر ریشه انتقام را خشک نکنیم، این خشم و نفرت تا ابد ادامه دارد. باید به بچهها ببخشیدن را یاد بدهیم.»
باید به کودکان آموخت چگونه دوست شوند
فروتن در پایان گفت: «بچهها اهل کینه نیستند. دعوایشان سه دقیقه طول میکشد. بلافاصله آشتی میکنند و دوباره با هم بازی میکنند. این ما بزرگترها هستیم که کینه را با خودمان حمل میکنیم.
باید ببخشیم، تمامش کنیم و تمامشده بدانیم. اما تلویزیون ما هنوز با این مفاهیم بیگانه است.»