نگاهی به فیلم ترامبو از برترین فیلم های اسکار 2016
ترامبو ساخته جی روچ کارگردان و فیلمنامه نویس امریکایی بیش از آنکه از نظر روایت سینمایی و داستانگویی جذاب باشد به نظر میرسد به خاطر انتخاب سوژه اصلی خود یعنی دالتون ترامبو و پرداختن به زندگی و حرفه اش مورد توجه قرار گرفته است . ترامبو نویسنده و فیلمنامه نویس متولد کلرادو بود که بیش از هرچیز در تاریخ بخاطر طرفداری از عقاید کمونیستی اش مطرح و مشهور شده است در حالیکه وظیفه فیلمنامه نویسی آثار مهمی چون پاپیون 1973 و تعطیلات در رم 1953 و اسپارتاکوس 1961 را هم برعهده داشته و بخاطرشان اسکار بهترین فیلمنامه یا فیلم را برعهده داشته است.
دالتون ترامبو در مقابل فشار ایالت متحده بر ترک کمونیست بودنش ایستادگی میکند و از این رو دادگاهی میشود و به زندان میرود و بعد از آن هم به نوعی در کار فیلمنامه نویسی تحریم میشود تا با اسم های متعدد و مستعار کار خود را ادامه دهد تا جاییکه فیلمنامه تعطیلات در رم را با اسم مستعار برنده میشود و در آن زمان هم خیلی ها متوجه این امر نمیشوند .
فیلم ترامبو 2015 داستان رشادت ها و قهرمانی های دالتون ترامبویی است که تا آخر پای آرمان و عقایدش (کمونیست) و عشق و علاقه اش( نویسندگی) میایستد تا سرانجام موفق به شکستن این حصر و تحریم و آزادی و نجات شود چنانچه در آخر همانطور که در فیلم نمایش داده میشود در فیلم اسپارتاکوس از کوبریک و اتوپریمینجر دیگری خبری از اسم مستعار نیست و سیستم امریکا و صنف سینمایی به کمک ترامبو میایند تا این تحریم چند ده ساله شکسته شود و دالتون ترامبو با نام اصلی خودش در روزنامه ها و فیلم هایش به فعالیت بپردازد که این خود پایان عصر تاریکی و خفقان و شروع امید و پاداش پشتکار و مقاومت اوست...
داستان های بیوگرافیک که بر اساس زندگی واقعی اشخاص ساخته میشود در سال های اخیر بیشتر مورد توجه امریکا و سینمایش قرار گرفته است چنانچه فیلم های موفق و تاثیرگذاری چون بازی تقلید و تئوری همه چیز در سال 2014 و استیو جابز ، دختر دانمارکی و همین ترامبو در سال 2015 از مهمترین و موفق ترینشان به حساب میاید. مشخصه اصلی این نوع فیلم ها سوژه اصلی آن است و اگر بخوبی انتخاب شده باشد تقریبا نیمی از راه را فیلمساز به راحتی طی کرده است چراکه دغدغه مطالعه و فهمیدن سرنوشت این اشخاص که معمولا زندگی یکنواختی نداشته اند و اغلب از نوابغ فکری یا اخلاقی بودند به خودی خود تماشاگر را میخکوب میکند و فرصت کافی را به فیلمساز برای تعریف کردن داستانش هرچند با لکنت و یا ناقص فراهم میکند کاری که شاید در گونه های دیگر سخت تر بنظر برسد زیرا تماشاگر ممکن است در همان ابتدا به دلیل عدم جذابیت و آشنا نبودن قصه و فضای آن فیلم را پس بزند و یا ناامیدانه به پیگیری ادامه داستان اهتمام بورزد.
ژانر بیوگرافی اما شاید خیلی گونه مورد استفاده و پرکاربردی در سینمای ایران بشمار نرود چراکه شمار کمی از فیلم های سینمای ما به این گونه جذاب و پرکشش اختصاص دارد. در سال های اخیر میتوان به ساخت فیلم هایی چون محمد رسول الله ساخته مجید مجیدی ، ملک سلیمان ساخته شهریار بحرانی، فیلم چ از ابراهیم حاتمی کیا و سریال یوسف پیغمبر ساخته مرحوم فرج الله سلحشور اشاره کرد که همانطور که از نام فیلم ها و داستانشان مشخص است تقریبا جملگی فیلم هایی تاریخی و مذهبی بودند و بجز این موارد اندک فیلمی در سینمای ایران که به زندگی شخصی اشخاص مهم و مطرح بپردازد کمتر مورد توجه و سخت قرار گرفته است و هر آنچه بوده بیشتر در سریال ها به عنوان یکی از شخصیت های داستان به پرداخت و توصیف آن پرداخته شده است. شاید یکی از دلایل عدم پرداخت و ساخت فیلم در این ژانر نبودن اطلاعات و اسناد متقن و دقیق و احتمال برداشت تحلیل و تفسیرهای مختلف از فیلم و داستانش هست وگرنه در تاریخ این سرزمین اشخاص مهم و موثر بسیاری وجود دارند که پتانسیل بالقوه ای برای فیلم کردن زندگی شان وجود دارد : از مرحوم مصدق در نظر بگیرید تا جلال آل احمد ، پروفسور حسابی و صدها ایرانی خارج از کشور مانند سینا تمدن مدیر ارشد شرکت اپل که بسیار زیادند و همگی باعث مطرح شدن نام ایران و ایرانی در جهان شدند و ساختن فیلم درباره زندگیشان میتواند هم باعث جذاب تر شدن فیلم ها و فروش بیشتر آثار شود و هم کمکی به تعالی فرهنگ و تمدن ایران در جهان باشد.
برایان کرانستون بازیگر نقش اصلی و قهرمان فیلم از مهمترین ویژگی های قابل توجه ترامبو است . چنانچه کمتر منتقد یا تماشاگری را میتوان یافت که به ریزه کاری و جزییات بازی او توجه نکرده باشد و هنر آفرینی کرانستون او را مجذوب و میخکوب خود نکرده باشد. کرانستون که در سال 2013 آخرین اپیزود سریال موفق برکینگ بد را به پایان رساند از برترین چهره های بازیگری امریکا و سینمای جهان است که بخاطر فیلم ترمبو نامزد اسکار بهترین بازیگر مرد اسکار 2016 و در کنار بزرگانی چون دی کاپریو ، فاسبیندر و مت دیمون قرار گرفت که در آخر اسکار را به لئوناردو دی کاپریو بخاطر فیلم ازگوربرگشته باخت.
ترامبو علاوه بر این موارد که ذکر شد از جنبه تم سیاسی- اجتماعی اش هم قابل تحلیل و بحث است . چرا که با نزدیک شدن به انتخابات آمریکا تب ساخت فیلم های سیاسی برای تعالی و برتر نشان دادن نام امریکا تندتر شده بطوریکه اگر در سال 2012 آرگو ، سال 2013 دوازده سال بردگی ، 2014 سلما و امریکن اسنایپر مهمترین فیلم های سیاسی و درباره مبارزه با تبعیض نژادی بودند در سال 2015 سه فیلم اسپات لایت، بیگ شورت و همین ترامبو مهمتریم و بیشترین سهم را در سال های اخیر برای ژانر سیاسی با نزدیک شدن به انتخابات امریکا داشتند. ترامبو که در سالهای میانی دهه چهل و کل دهه 50 میپردازد آشکارا انتقادی به سیستم بسته فرهنگی – سیاسی امریکا و جلوگیری از آزادی بیان و عقاید دارد چراکه ترامبو و همفکرانش سالها برای داشتن عقاید متفاوت و کمونیستی توسط قوه اجرایی و قضایی امریکا محکوم و ازکار بیکار میشوند که این موضوع خود دال بر تبعیض های دیگر فرهنگی- سیاسی و عقیدتی در ایالت متحده بجز تبعیض نژادی است.
در انتها باید ترمبو را فیلمی جذاب و دیدنی و البته متوسط برای بینندگان دوستدار سینمای روز جهان توصیف کرد که بخاط ریتم تند و شلوغی و زیادی اتفاقات و فیلمنامه پر از رویدادها و اشخاص مختلفش تا حدودی گیج کننده و نامفهوم است زیرا اکثرا سکانس ها کوتاه هستند و دیالوگ هایی که بین افراد رد و بدل میشود در هر سکانس زیاد نیست و قبل از آنکه تماشاگر دچار خستگی شود کارگردان فیلم را به نمایی دیگه کات داده است ولی این تعدد نماها و فضاها و اشخاص متعددی که وارد و خارج قصه میشوند و فیلمساز به جهت واقعی بودن و استناد بیشتر آنها را در فیلم قرار داده تا حدی حواس بیننده را پرت و او را گیج میکند و میتوانست با تمرکز بیشتر روی مفاهیم و رویدادها و اشخاص به کم کردن بعضی و پرداخت بیشتر روی بقیه اشخاص و اتفافات پرداخت.