خاطرات غبار آلود
نقد و تحلیل فیلم سینمایی
نام اثر ：
رقص در غبار
منتقد,و تحلیلگر ：
مهیار محمد ملکی
۱：معرفی اثر ：
کارگردان： اصغر فرهادی
تهیهکننده ：ایرج تقیپور
نویسندگان ：
اصغر فرهادی
محمدرضا فاضلی
علیرضا بذرافشان
بازیگران：
فرامرز قریبیان
یوسف خداپرست
باران کوثری
موسیقی حمیدرضا صدری
فیلمبرداری： حسن کریمی
تدوین ：سعید شاهسواری
رقص در غبار فیلمی ایرانی به کارگردانی اصغر فرهادی محصول سال ۱۳۸۱ است. رقص در غبار اولین فیلم بلند اصغر فرهادی به حساب میآید
معرفی نقش ها
فرامرز قریبیان： پیرمرد
یوسف خداپرست： نظر
باران کوثری： ریحانه
جلال حدپور： سراج امری
سعید نورالهی ：پدر نظر
میترا تبریزی： مادر نظر
نوبر قنبریان ：مادر ریحانه
خلاصه داستان：
نظر جوان بیست و یکی دو سالهای است که روزی در مینیبوس با ریحانه آشنا میشود و ازدواج میکنند، اما حرفهای ناپسندی که در مورد مادر ریحانه وجود دارد او را مجبور میکند تا ریحانه را طلاق بدهد
در ابتدا نگاهی میاندازیم به بیوگرافی کارگردان سرشناس سینمای ایران اصغر فرهادی ：
اصغر فرهادی (زادهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۳۵۱ در خمینیشهر، اصفهان) کارگردان، فیلمنامهنویس و تهیهکننده فیلم ایرانی است.
فیلم جدایی نادر از سیمین وی جایزه اسکار بهترین فیلم خارجیزبان و جایزه گلدن گلوب بهترین فیلم خارجی زبان را دریافت کرد، همچنین او نامزد دریافت همین جایزه در بخش جایزه اسکار بهترین فیلمنامه غیراقتباسی (اورژینال) برای فیلم خود بود. اصغر فرهادی در جشنواره فیلم کن ۲۰۱۶، جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم کن، را برای نگارش فیلمنامه فیلم فروشنده دریافت کرد.
پیشتر وی برنده سه جایزه سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی در سالهای ۱۳۸۴، ۱۳۸۷ و ۱۳۸۹ شده است. خرس نقرهای جشنواره فیلم برلین به عنوان بهترین کارگردان برای فیلم درباره الی و خرس طلایی جشنواره فیلم برلین به خاطر فیلم جدایی نادر از سیمین از دیگر دستاوردهای اوست. وی همچنین برنده جایزه بهترین فیلم خارجی جایزه گلدن گلوب سال ۲۰۱۲ میلادی به خاطر کارگردانی و نویسندگی فیلم جدایی نادر از سیمین شد. وی اولین فیلمساز ایرانی است که توانسته است این جایزه را به خود اختصاص دهد.
لژیون دونور نشان افسر، نشان عالی هنر و ادبیات کشور فرانسه توسط نیز در ۲۵ فوریه ۲۰۱۴ در پاریس به فرهادی اهدا شد. این نشان بهدلیل «خلاقیتهای هنری و تأثیر اصغر فرهادی بر هنر و ادبیات فرانسه و سراسر جهان» به این فیلمساز ایرانی تعلق گرفت.وی همچنین جایزه سزار، جایزه مستقل اسپریت و جوایز بودیل را به دست آورده است.
در یک نظرسنجی مجله تایم، وی رتبه چهارمین شخصیت تأثیرگذار در میان ۱۰۰ شخصیت برتر سال ۲۰۱۲ را کسب کرد؛ و در نهایت به عنوان یکی از ۱۰۰ چهرهٔ تأثیرگذار سال ۲۰۱۲ از سوی این مجله معرفی شد.
فرهادی در سال ۲۰۱۲ در لیست ۱۰۰ متفکر جهان فارین پالیسی قرار گرفت
بنابر اظهارات فرهادی، وی فعالیت سینمایی خود را در سن ۱۳ سالگی و قبل از آنکه به صورت آکادمیک در این زمینه به تحصیل بپردازد، آغاز کرده بود.فرهادی پس از گذراندن دوره لیسانس در رشته تئاتر از دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران، مدرک فوق لیسانس خود در همین رشته را از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرد. او فعالیت در سینما را از سال ۱۳۶۵ در انجمن سینمای جوان اصفهان آغاز کرد.فرهادی اولین فیلمی که بر زندگیاش تأثیرگذار بوده است را فیلم دزد دوچرخه معرفی کرد. وی هنر خود را تاثیریافته از آثار ویتوریو دسیکا، فدریکو فلینی، اینگمار برگمان، میکلآنجلو آنتونیونی، بیلی وایلدر و کریشتوف کیشلوفسکی میداند
رقص در غبار / Dancing in the Dust
رقص در غبار محصول سال ۱۳۸۱ اولین فیلم بلند و رسمی او در مقام کارگردان است.رقص در غبار بسیار شبیه به کارهای تلویزیونی موفق وی بهخصوص سری دوم داستان یک شهر به همراه علیرضا بذرافشان ساختهشده است. فیلم تلفیقی از رمانتیسیسم و احساسات گرایی و نگاهی ابتدایی به جامعه و روابط اجتماعی آدمها است. اولین اثر وی نظر مثبت عموم و منتقدان را نیز جلب کرد و وی جایزه بهترین کارگردانی جشنواره فیلم آسیا پاسیفیک و تندیس زرین بهترین فیلمنامه را از جشن خانه سینما را کسب کرد
جوایز و افتخارات ：
جایزه یک عمر دستاورد هنری جشنواره بینالمللی فیلم آنتالیا ۲۰۱۶
نشان لژیون دونور عالی هنر و ادبیات فرانسه ۲۰۱۴
برنده جایزه سزار ۲۰۱۲
جزو ۱۰۰ نفر از متفکران جهان فارین پالیسی ۲۰۱۲
جشن تقدیر ویژه توسط امیر کوستوریتسا ۲۰۱۲
جزو ۱۰۰ فرد تأثیرگذار در جهان تایم ۲۰۱۲
انتخاب به عنوان بهترین فیلمساز سال خاورمیانه از مجله ورایتی ۲۰۱۱
به انتخاب پلیلیست در ۲۰۱۶: سیزدهمین کارگردان هیجانانگیز جهان
به انتخاب ایندیوایر ۲۰۱۶: پنجمین کارگردان برتر جهان
به انتخاب بیبیسی ۲۰۱۵: رتبه نهم جدایی نادر از سیمین در ۱۰۰ فیلم برتر قرن
به انتخاب هافینگتن پست ۲۰۱۲: رتبه بیست و سوم بهترین کارگردان جهان
۲：مقد
مه و پیش گفتار ：
زمانیکه به تماشای فیلم سینمایی رقص در غبار نشستم متعجب بودم که چگونه میتوان باور کرد که این اثر متعلق به اصغر فرهادی است !شخصی که چند زمانیست توانسته در زمینه فیلم های داستانی و داستان محور اسم و رسم خوبی در ایران و جهان برای خود دست و پا کند با من مهیار محمد ملکی و نقد فیلم رقص در غبار همراه باشید
۳：پیش در امد ：
قبل از اینکه بریم سر وقت فیلم بیاییم کمی در مورد بن مایه فیلم و اساسا غالب محوری فیلم صحبت کنیم در جهت شفاف کردن بیشتر این موضوع میخوام شیفتتون بدم به فیلم های دهه ۸۰به بعد هالیوود .فیلم هایی که ارام ارام با شکل گیری هر چه بیشتر سینمای مدرن توانست ضمن پیدا کردن راه خود برای جلب نظر مخاطب از موضوعات و قصه هایی سخن به میان بیاورد که تماشاچی را به هیجان وا میداشت
بن مایه رقص در غبار به نوعی تکرار همان موضوعات فیلم های هالیوودی پیشین است یعنی میزانسن های توشات و دو نفره.
توضیح دقیق ترش اینطور میشود بیان کرد ：حضور دو کاراکتر و یک اتفاق عموما غیر قابل پیش بینی که باعث کنار هم قرار گیری این دو کاراکتر میشود این اتفاق به صورتی پرداخت میشود که دو کاراکتر معمولا در لایه های سطحی و رویی شخصیت پردازیشون تناقضات و اختلافات به شدت چشمگیری دارند (مثل سقوط هواپیمای مسافر بری در یک جزیره که تنها بازمانده اش یک پلیس و یک دزد هستند)
برای همین قصه حول بحث شخصیت پردازی ان دو و المان های خوب داستانی میچرخد
خب تا اینجا نمیتونیم به رقص در غبار ایراد یا نقدی وارد کنیم که چرا سراغ فلان موضوع یا همچین فضایی رفتی !چرا که بنده معتقدم اساسا بخشی از دنیای سینما تکرار سوژه های پیشین است اما به شرط یک پرداخت جذاب و نو
باید با صراحت بیان کنم رقص در غبار نه خط داستانی پر رنگی دارد و نه شخصیت پردازی قوی و البته در بازی ها هم به شدت ضعیف .تنها موتور تکان دهنده قصه فرامرز قریبیان است که گاهی بد,گاهی خوب جلوه میکند
بریم سراغ بحث تکنیکال اثر ：
۱：در تیتراژ اغازین تمهیدات خوبی را برای شروع قصه شاهد هستیم فید اوت ها و فید این های خوب داریم
۲：بازی بد و کمرنگ باران کوثری
۳：حضور کمرنگ موسیقی ：باعث شده تا در برخی پلان ها به دلیل سکوت زیاد در بک گراند و شیوه مستند گونه اش حس و حال خوبی را شاهد نباشیم
۴：بازی بد یوسف خدا پرست (نقش نظر )که واقعا مبتدی و سطحی است
۵：در همان اول پرش های بد داستانی و پرداخت هول هولکی قصه را شاهد هستیم
۶：قاب بندی های خوب سینمایی
۷：دیالوگ ها در برخی سکانس ها خوب و برخی خیلی بد است
۸：در فیلمی که ما تعدد کاراکتر نداریم و البته خط پر رنگ داستانی هم نداریم انتظار میرود قصه در زمینه حداقل شخصیت پردازی پیرمرد (فرامرز قریبیان )و نظر(یوسف خدا پرست )قوی و جذاب کار کند اما ما فی الواقع کل شخصیت پردازی رو در اتومبیل در حال حرکت به سمت بیمارستان در سکانس های پایانی مشاهده میکنیم یعنی شخصیت پردازی نصفه و نیمه .هول هولکی که اصلا جالب توجه نیست
۹：بازی های بازیگران در حاشیه یا به نوعی سیاه لشگر و دیالوگ گویی انها به شدت مبتدی از اب در امده است نمونه اش بازی جلال حد پور (سراج امری )است
۱۰：در برخی پلان ها بازی بازیگران در حاشیه از بازیگران اصلی بهتر است
۱۱：موسیقی در کل پروسه ۹۷ دقیقه ای فیلم هفت بار ورود میکند که هر هفت بار ：
۱：تنوع موسیقی بک گراند نداریم
۲：رفت و امد موسیقی بی منطق است
۳： ریتم موسیقی دلنشین و هماهنگ با موضوع است
۱۲：سکانس خیس شدن نظر توسط,امری در محل کارش خوب در امده است (خنده و گریه در هم توسط نظر که شاید تنها خرده اکت جهت شخصیت پردازی نظر در دل قصه است )
۱۳：کنش ها و واکنش های بد شخصیت ها نسبت به موضوعات یا مسایل پیش رو در بحث تعامل با شخصیت نظر
۱۴：فیلم در زمینه داستان پردازی به شدت ضعیف عمل کرده است و در زمینه شخصیت پردازی هم غیر از یکی دو صحنه حرفی برای گفتن ندارد
۱۵：کلوز اپ های احساسی نظر که برخی خوب و برخی به دلیل اکت بد یوسف واقعا بد است مثل حرکت تصنعی چشم ها سکانس پنهان شدن در اتومبیل پیرمرد
۱۶：فلش بک های خوبی رو بین پلان ها شاهد هستیم ضرب کات پلان ها به فلش بک زیبا و جذاب است
۱۷：لانگ شات و اکستریم لانگ شات های خوب سینمایی
۱۸：در بحث زیبایی شناختی فیلم نماهای خوب و فکر شده ای را شاهد هستیم
۱۹：اغراق در صدا گذاری صحنه را شاهد هستیم (صدا ها بلند تر از ان چیزی هست که در واقعیت تصور میشود )
۲۰：سکوت زیاد پیرمرد که اصلا در بحث شخصیت پردازیش و داستان خوب و جذاب کار نشده است
۲۱：حرکت و چرخش خوب دوربین
۲۲：در بحث رابطه بین نظر و پیرمرد باید به این موضوع اشاره داشت که غیر از سکانس پایانی (انتقال نظر به بیمارستان)باقی سکانس ها خالی از مفاهیم داستانی است یعنی اصلا داستانی شکل نمیگیرد
۲۳：پلان کلیدی قابل پیش بینی ：مشاهده دزدکی عکس یک زن توسط,نظر در صندوق خاکی و غبار الود پیرمرد
۲۴：ریتم بازی یوسف از نیمه به بعد کمی بهتر میشود اما باز هم بد است
۲۵：در این فیلم دو مورد صحنه درگیری را شاهد هستیم که اصلا در بحث تدوین زیبا و جذاب پرداخت نشده است
۲۶：سکانس خوب گریه بی امان پیرمرد و افتادنش در بیابان
۲۷：صحنه های جذاب مارگیری
۲۸：سکانس مارگیری نظر و ترس قابل باورش
۲۹：کلوز اپ قرار دادن مار داخل کیسه و اسلوموشن نیش زدگی ان بد نیست
۳۰：از زمان نیش خوردگی نظر در دقیقه ۸۰ تازه قصه یک تکانی میخورد اونم چون شخصیت پردازی ها اتفاق میافتد اما ۱۷ دقیقه بعدش فیلم تمام میشود
۳۱：کلوز اپ برش یخ و انگشت قطع شده جالب توجه است
۳۲：نمای خارجی اتومبیل در حال حرکت پیرمرد در بیابان و لرزش دوربین که به نوعی فهم حرکت اتومبیل را از دیدگاه تماشاچی ساده میکند,
۳۳：پلان بد کلوز اپ حل کردن تریاک در اب داغ که باعث ترویج بحث اعتیاد میشود علاوه بران نبودنش به بدنه فیلم اسیبی وارد نمیکرد
۳۴：پلان بندی مقطع و پر تعداد داخلی اتومبیل نظر که جالب توجه است
۳۵：نماهای پی در پی مار و انگشت قطع شده و یک دیزالو بد
۳۶：شوک خوب فرار نظر از بیمارستان که کارو از یکنواختی دور میکنه
۳۷：پیداکردن اتومبیل پیرمرد توسط نظر در بیابان بدون هیچ منطقی
۳۸：پایان بندی نه چندان خوب
جمع بندی نهایی ：اصغر فرهادی و کارنامه درخشانش همه و همه نشان دهنده این موضوع است که او شخصی اهل فن و مبتکر و خلاق د ر بحث فیلمنامه های داستانی و البته کارگردانی است او بار ها و بارها با خلق اثارش از گذشته تاکنون این موضوع را به اثبات رسانده است
رقص در غبار به دلیل عدم بهره گیری از هنر جذب مخاطب یا رعایت تکنیک های لازم سینمایی میتواند جز اثاربد این کارگردان بزرگ و سرشناس قلمداد گردد
با این حال بنده اینجا نیستم تا لکه ای بر هنر بی مثال ایشان وارد کنم بلکه اینجا هستم تا واقعیت را ببینم
رقص در غبار بد بود و نمره ارزشیابی ام برای این.اثر دو از ده است
امیدوارم با تهیه نسخه اورجینال از این اثر حمایت فرمایید
با تشکر
منتقد و تحلیلگر：
مهیار محمد ملکی