سینما ابزاری برای تغییر نگاه جامعه به معلولیت
اختصاصی سلام سینما| رویداد «روایت تصویری ارغوان» تلاشی فرهنگی و اثرگذار برای پیوند زدن سینما با تجربیات زیسته جامعه است که با هدف ثبت احوال و زیست روزمره افراد دارای معلولیت، ساختن بستری برابر و تغییر نگرش جامعه نسبت به مفهوم معلولیت شکل گرفته است.
این رویداد در پی آن است تا با شکستن تصورات کلیشه‌ای، پیش‌داوری‌ها و نگاه‌های ترحم‌آمیز یا غیرواقعی، امکان روایتگری صادقانه و بی‌واسطه را فراهم کند تا خود افراد دارای معلولیت و اطرافیانشان دغدغه‌ها و توانمندی‌های پنهان‌مانده خود را به تصویر بکشند. بنیان‌گذار و دبیر این رویداد، رضوان سرمد، مستندساز و پژوهشگری است که بر پایه تجربه شخصی در مواجهه با معلولیت و آگاهی از شکاف‌های فرهنگی جامعه، این حرکت را پایه‌گذاری کرده است.
او با باور به اینکه ناآگاهی عمومی پیرامون نیازهای واقعی افراد دارای معلولیت کیفیت زندگی آنان را کاهش می‌دهد، تمرکز رویداد ارغوان را بر آموزش، ایدهپردازی و ساخت مستند با ابزار دردسترس تلفن همراه قرار داده تا دوربین را به دستان خود این افراد بسپارد و راویان اصلی، مردم و صاحبان تجربه باشند.
در همین راستا، هاله باستانی، کنشگر و کارشناس حوزه معلولیت، با تاکید بر لزوم روایتگری مستقل افراد دارای معلولیت، ابعاد عمیق‌تری از ضرورت تداوم چنین بسترهایی را واکاوی کرده است. او یادداشت خود را با نگاهی آسیب‌شناسانه و امیدبخش به رشته تحریر درآورده که متن کامل آن به شرح زیر است:
«به باور من، رویداد ارغوان با فراهم آوردن بستری شایسته برای روایتگری افراد دارای معلولیت، می‌تواند گامی کاملا موثر و تعیین‌کننده در مسیر فرهنگ‌سازی، شکستن الگوهای کلیشه‌ای و پررنگ‌تر شدن حضور فعال این گروه از شهروندان در عرصه سینما و هنر به شمار آید. من همواره بر این نکته تاکید دارم که تداوم رویداد ارغوان و گسترش جغرافیایی آن به شهرهای گوناگون کشور ضرورتی انکارناپذیر است؛ زیرا باید فرصت‌هایی برابر برای ظهور خلاقیت و حضور همه افراد، فارغ از محدودیت‌های مکانی، فراهم شود. ارغوان زمانی به اوج تاثیرگذاری و رسالت واقعی خود دست می‌یابد که فراتر از مراکز و محدوده‌های جغرافیایی خاص گام بردارد و فضایی برای حضور کسانی ایجاد کند که با وجود برخورداری از استعدادها و توانمندی‌های بسیار، کمتر در طول زمان دیده و شنیده شده‌اند. تجربه برگزاری کارگاه‌های ارغوان در شهری نظیر گنبد کاووس گواهی روشن بر این ظرفیت است و تداوم چنین حرکت‌هایی در سایر نقاط کشور می‌تواند به تقویت عمیق فرهنگ پذیرش، شناسایی توانمندی‌ها و شکوفایی استعدادهای مغفول‌مانده در مناطق پیرامونی کمک شایانی کند.
از دیدگاه من، بنیادین‌ترین ویژگی ارغوان این است که فرصتی واقعی برای روایتگری زیست افراد دارای معلولیت از زبان خود آنان فراهم می‌سازد؛ مجالی که اجازه می‌دهد قصه زندگی و چالش‌های روزمره را از دریچه نگاه خودشان بیان کنند و صرفاً ابژه یا موضوع روایت دیگران باقی نمانند. نقطه عطف چنین حرکتی، در دگرگون ساختن دیدگاه سنتی نهفته است؛ آنجا که خود افراد دارای معلولیت به قابلیت‌ها و حقوق خویش پی می‌برند، برای بازگویی صادقانه تجربه‌ها پیش‌قدم می‌شوند و نقشی کاملا کنشگرانه در تصویرسازی از واقعیت‌های زندگی‌شان برعهده می‌گیرند. این دگرگونی فراتر از یک رویداد صرفا هنری است؛ زمانی که شهروندان دارای معلولیت بتوانند بدون هیچ واسطه‌ای از آرزوها، دغدغه‌ها و توانمندی‌هایشان بگویند، بستری برای ارتباطی شفاف، عمیق و ملموس با بدنه جامعه پدید می‌آید که خطاهای شناختی و کلیشه‌ها را تعدیل کرده و تصویری واقعی، منصفانه و انسانی به نمایش می‌گذارد.
در عین حال، برای پویایی و تکامل هرچه بیشتر مسیر رویداد ارغوان، لازم است همواره ارزیابی دقیق و بازنگری‌های موثری صورت گیرد. من معتقدم برای پیشبرد بهتر دوره‌های آینده، شنیدن نظرات و دیدگاه‌های شرکت‌کنندگان اهمیت حیاتی دارد. یکی از راهکارهای بسیار سنجیده در این زمینه، طراحی سامانه‌های نظرسنجی و دریافت مستقیم بازخوردهای شرکت‌کنندگان است تا از این رهگذر، نقاط قوت و ضعف بخش‌های گوناگون رویداد شناسایی شود و پیشنهادهای خود مشارکت‌کنندگان مبنای بهبود و ارتقای برنامه‌ریزی‌ها قرار گیرد. در چنین رویکردی، افراد فقط حضوریافتگانی مقطعی نخواهند بود، بلکه در سرنوشت و هویت آینده رویداد نقش‌آفرینی می‌کنند؛ چراکه استمرار ارغوان صرفا به برگزاری تشریفاتی دوره‌ها نیست، بلکه به ایجاد فرآیندی پویا برای آموختن از گذشته، شنیدن صدای واقعی مخاطبان و توسعه دامنه اثرگذاری اجتماعی وابسته است.
از سویی دیگر، معلولیت بسیار نزدیک‌تر از آن چیزی است که اغلب مردم در ذهن می‌پرورانند. این پدیده هرگز موضوعی غریب یا دور از جریان زندگی عادی نیست؛ چراکه یک حادثه غیرمترقبه یا سانحه‌ای رانندگی می‌تواند در کسری از ثانیه زندگی هر فردی را با تحولی ساختاری مواجه سازد.
از این منظر، فرهنگ‌سازی در حوزه معلولیت نباید به شکل حمایتی محدود از قشری خاص تصویر شود، بلکه باید به مؤلفه‌ای اصیل در آگاهی عمومی و ساختار زیست جمعی مبدل گردد. ادراک وضعیت زیستی افراد دارای معلولیت، تامین دسترس‌پذیری، توجه عادلانه به نیازها و توانایی‌ها و تسهیل مشارکت اجتماعی آنان، نگاه‌های فرعی و حاشیه‌ساز را کمرنگ ساخته و فراگیری اجتماعی را محقق می‌کند. در این بین، سینما و تصویر به‌واسطه توانمندی ذاتی خود در بازتاب عواطف بشری، جایگاهی استثنایی دارند و پرداختن سینمایی به این موضوعات فرصتی یگانه برای آشنایی عمیق‌تر جامعه با تنوع تجربیات انسانی فراهم می‌آورد. ارغوان فراتر از یک گردهمایی، مسوولیتی جمعی است که سینما را به محملی برای بازاندیشی در نسبت میان جامعه و افراد دارای معلولیت بدل می‌سازد و تحقق این آرمان، همکاری مشترک همه نهادها و آحاد جامعه را می‌طلبد».
بر اساس فراخوان رسمی سومین دوره رویداد «روایت تصویری ارغوان» در 2 بخش «روایت خودنگار» و «روایت از نگاه دیگری» برگزار می‌شود. تمامی علاقه‌مندان، اعم از افراد دارای معلولیت یا سایر اعضای جامعه (خانواده‌ها، مددکاران، دوستان و همراهان)، می‌توانند آثار خود را در قالب فیلم‌هایی با حداکثر مدت‌زمان ۷ دقیقه که با تلفن همراه یا دوربین خانگی و به شکل افقی ضبط شده‌اند، ارسال کنند.