جمعبندی جشنواره ونیز؛ از درخشش جان مالکوویچ تا سلطه سیاست بر سینما
ترجمه اختصاصی سلام سینما؛ نگار رعنایی| جشنواره فیلم ونیز امسال بار دیگر نشان داد که تشویقهای طولانی تماشاگران پس از نمایش فیلمها به یکی از سنتهای جداییناپذیر این رویداد تبدیل شده است؛ سنتی که گاهی آنقدر ادامه پیدا میکند که حتی بازیگران و فیلمسازان روی صحنه نمیدانند با این حجم از استقبال چه کنند. یکی از نمونههای شاخص امسال، فیلم «اسب وحشی نُه» (Wild Horse Nine) به کارگردانی مارتین مکدونا بود که با حضور جان مالکوویچ و سم راکول، ۱۳ دقیقه تشویق ایستاده دریافت کرد.
البته این طولانیترین استقبال جشنواره نبود. «پناهگاه» (Bunker) با بازی پنهلوپه کروز و خاویر باردم ۱۵.۵ دقیقه تشویق شد و مستند «نازا» (NAZA) با ثبت رکوردی خیرهکننده، ۲۴.۵ دقیقه مورد تشویق تماشاگران قرار گرفت.
در شرایطی که برخی معتقدند هالیوود دیگر مانند گذشته به جشنوارههای سینمایی اهمیت نمیدهد، ونیز امسال همچنان میزبان ستارههای بزرگی بود. رابرت پتینسون برای «پریمتایم» (Primetime)، کروز و باردم برای «پناهگاه» و لیام و نوئل گالاگر از گروه اویسیس برای «با خشم به گذشته نگاه نکن» (Don’t Look Back in Anger) از جمله چهرههایی بودند که امیدوار بودند استقبال جشنواره به موفقیت در گیشه یا شکلگیری گمانهزنیهای فصل جوایز منجر شود.
جورج کلونی بدون فیلم هم خبرساز شد
کمتر کسی جز جورج کلونی میتواند بدون داشتن فیلمی در جشنواره، به یکی از مهمترین چهرههای ونیز تبدیل شود. کلونی برای دریافت شیر طلایی افتخاری یک عمر دستاورد هنری به ونیز رفت و تقریباً همهجا حضور داشت؛ از مراسم افتتاحیه و نشست خبری گرفته تا برگزاری یک مسترکلاس.
او در سخنرانیها و گفتوگوهایش درباره قدرت هنر در دوران بحران، اهمیت آزادی بیان و وضعیت نگرانکننده دموکراسی صحبت کرد. کلونی همچنین اصطلاح «کاکیستوکراسی» را به حاضران معرفی کرد؛ واژهای برای توصیف حکومتی که در آن کمصلاحیتترین افراد اداره کشور را در دست دارند. او با لحنی طعنهآمیز گفت شاید اکنون با چنین وضعیتی روبهرو باشیم، اما از این مرحله عبور خواهیم کرد.
جان مالکوویچ وارد رقابت اسکار شد
به نظر میرسد در ماههای آینده نام جان مالکوویچ را بیش از همیشه خواهیم شنید. بازیگر محبوب و کهنهکار در «اسب وحشی نُه» نقش یک مأمور عجیبوغریب سازمان سیا را بازی میکند که در سالهای پایانی زندگی خود به گذشتهاش میاندیشد.
مارتین مکدونا سابقه درخشانی در رساندن بازیگران فیلمهایش از ونیز به فصل جوایز دارد. سم راکول و فرانسیس مکدورمند برای «سه بیلبورد خارج از ابینگ، میزوری» در سال ۲۰۱۷ اسکار گرفتند و کالین فارل و برندن گلیسون نیز برای «بنشیهای اینیشرین» در سال ۲۰۲۲ نامزد اسکار شدند؛ هر دو فیلم نخستینبار در ونیز به نمایش درآمدند.
حالا بسیاری معتقدند زمان آن رسیده که مالکوویچ نیز بار دیگر مورد توجه آکادمی قرار بگیرد. آخرین نامزدی اسکار او به بیش از سه دهه پیش و فیلم «در خط آتش» در سال ۱۹۹۳ بازمیگردد. شاید رقبایی مانند مت دیمون و تام کروز در فصل جوایز امسال با رقیبی جدی روبهرو شده باشند.
ونیز امسال سیاسیتر از همیشه بود
آلبرتو باربرا، مدیر هنری جشنواره، زمانی که امسال را «سیاسیترین دوره تاریخ جشنواره» توصیف کرد، اغراق نمیکرد. فیلمهای حاضر در هشتادوسومین دوره ونیز موضوعاتی مانند رسانههای راستگرا، ترولهای سیاسی راستگرا، جنگ و بحران خاورمیانه و فعالیتهای اداره مهاجرت و گمرک آمریکا، موسوم به ICE، را به تصویر کشیدند.
بحثهای سیاسی تنها به فیلمها محدود نماند و در نشستهای خبری نیز به موضوع اصلی گفتوگو تبدیل شد. مگی جیلنهال، رئیس هیئت داوران جشنواره، در نشست خبری خود با این دیدگاه که فیلمسازان باید از سیاست فاصله بگیرند مخالفت کرد و گفت فیلمها «اساساً و بهناگزیر سیاسی هستند».
جیلنهال همچنین تأکید کرد مواجهه با داستانهایی درباره فاسدترین و منحرفترین شخصیتها میتواند فرصتی برای ایجاد همدلی فراهم کند.
«نازا» رکورد تشویق تاریخ جشنواره را شکست
به نظر میرسد تماشاگران ونیز نیز با حضور پررنگ سیاست در سینما مشکلی ندارند. مستند «نازا» که به شکلی تکاندهنده سازوکارهای پشت استفاده از فناوری برای کشتار از راه دور غیرنظامیان فلسطینی در غزه را بررسی میکند، با ۲۴.۵ دقیقه تشویق ایستاده مواجه شد و رکوردی تاریخی به جا گذاشت.
این استقبال رکورد تشویق فیلم «صدای هند رجب» در سال گذشته و «هزارتوی پن» ساخته گیرمو دل تورو در جشنواره کن ۲۰۰۶ را پشت سر گذاشت؛ هر دو فیلم ۲۲ دقیقه تشویق شده بودند.
یووال آبراهام و راشل زور، دو تن از چهار کارگردان «نازا»، پیشتر برای مستند «سرزمین دیگری نیست» (NO Other Land) در سال ۲۰۲۵ اسکار گرفته بودند. با توجه به استقبال گسترده از «نازا» و ارتباط مستقیم موضوع آن با تحولات روز، بعید نیست این دو فیلمساز بار دیگر در فصل جوایز مورد توجه قرار بگیرند.
جای خالی زنان همچنان محسوس است
مگی جیلنهال که ریاست هیئت داوران را بر عهده داشت، خودش نیز از تعداد اندک فیلمهای ساختهشده توسط زنان در بخش مسابقه متعجب بود. از میان فیلمهای حاضر در رقابت برای شیر طلایی، تنها دو اثر به کارگردانی زنان ساخته شده بودند: «زن ناشناس» (Woman Unknown) ساخته مای التوخی و «نازا» که زور یکی از کارگردانان آن است.
جیلنهال در نشست خبری با لحنی کنایهآمیز گفت: «بالاخره مشخص شده که مردان فیلمهای بهتری از زنان میسازند.»
او البته بلافاصله تأکید کرد که مشکل، ساختاری است و به تصمیمگیرندگان صنعت بازمیگردد. به گفته او، تأمین بودجه برای فیلمهای زنان دشوارتر است.
ظهور یک استعداد تازه
لنس اوپنهایم، کارگردان ۳۰ سالهای که پیشتر با آثار غیرداستانی مانند «نوعی بهشت» (Some Kind of Heaven) و (Ren Faire) شناخته میشد، امسال در ونیز به یکی از استعدادهای مهم و قابلتوجه تبدیل شد.
نخستین فیلم بلند داستانی او، «پریمتایم» محصول A24، یکی از آثار پرحاشیه جشنواره بود و با استقبال هفتدقیقهای تماشاگران همراه شد. رابرت پتینسون در این فیلم با حضوری متفاوت، نقش کریس هنسن، مجری برنامه (To Catch a Predator) را بازی میکند.
اما موفقیت اوپنهایم به ونیز محدود نشد. تنها یک روز بعد، او و نیتن فیلدر مستند مخفیانهای درباره الیزابت هولمز، بنیانگذار شرکت ترانوس، را در جشنواره تلوراید رونمایی کردند؛ مستندی با عنوان «همهچیز را میتوانی ببینی» (You Can See Everything) که خیلی زود به یکی از بحثهای اصلی آن جشنواره تبدیل شد.
داغترین اکسسوری ونیز: پنکه!
اما گرمای شدید ونیز امسال یک ستاره فرعی هم داشت: پنکههای دستی و برقی.
دمای هوا در لیدو آنقدر بالا بود که بسیاری از ستارهها روی فرش قرمز و در مراسم نمایش فیلمها با گرمای طاقتفرسا دستوپنجه نرم میکردند. جک اوکانل در مراسم نمایش «جوهر» (Ink) مجبور شد کت ضخیم خود از برند دانهیل را از تن دربیاورد و عرق صورت و پیراهنش را پاک کند.
پارکر پوزی در نمایش «اسب وحشی نُه» نیز بارها با یک پنکه تزئینی خودش را باد میزد و حتی در جریان تشویق طولانی فیلم، با حرکات لب از شدت گرما شکایت میکرد. رابرت پتینسون هم که کتوشلواری کاملاً سفید پوشیده بود، پیش از عکس گرفتن با گروه بازیگران، عرق پیشانیاش را با دستمال پاک کرد.
به این ترتیب، جشنواره ونیز ۲۰۲۶ نهتنها با فیلمها و ستارههایش، بلکه با گرمای کمسابقهاش نیز در خاطرهها ماندگار شد.
دانشآموخته ادبیات انگلیسی و مترجمی با هفت سال تجربه کار. یک سال است در «سلام سینما» به تولید محتوا درباره سینمای جهان مشغولم. همیشه دنبال داستانهای جدید و تجربههای متفاوت در دنیای هنر هستم.