آیا سیاست جشنواره کن امسال را تحتالشعاع قرار خواهد داد؟
ترجمه اختصاصی سلام سینما؛ نگار رعنایی| نُه روز پس از آغاز جشنواره کن ۱۹۶۸، ژانلوک گدار و گروهی از فیلمسازان موج نو با پیوستن به اعتراضات دانشجویی فرانسه، جشنواره را متوقف کردند. نزدیک به شش دهه بعد، این پرسش مطرح است که آیا ژئوپولیتیک بار دیگر روایت جشنواره را در دست خواهد گرفت یا کن همچنان توانایی جذب شوکها بدون از دست دادن کنترل را دارد.
جشنواره برلین امسال نمونهای هشداردهنده بود. جدلهای شدید درباره جنگ غزه موجی سیاسی ایجاد کرد که نزدیک بود جایگاه مدیر جشنواره، تریشیا تاتل، را متزلزل کند. رئیس هیئت داوران، ویم وندرس، بر «دوری از سیاست» تأکید داشت، اما فیلمسازان حاضر چنین رویکردی را نپذیرفتند. سخنان صریح کارگردان سوری-فلسطینی عبدالله الخطیب، برنده بخش پرسپکتیوها، علیه دولت آلمان بهعنوان «شریک در نسلکشی غزه»، واکنشهای نهادی گستردهای برانگیخت و خبرسازتر از فیلمهای مسابقه شد.
در کن 2026 نیز زمینههای سیاسی فراوانی وجود دارد: جنگ غزه همچنان نقطه تمرکز هنرمندان و فعالان است (رکان مایاسی با فیلم دیروز چشم نخوابید در بخش نوعی نگاه حضور دارد)، و حضور پررنگ سینماگران ایرانی چون اصغر فرهادی، پگاه آهنگرانی، کریم لکزاده و مهسا کرمپور لایهای دیگر از تنشهای ژئوپولیتیک را میافزاید. افزون بر این، انتخاب آثار دو کارگردان برجسته روسی ــ آندری زویاگینتسف با مینوتور در مسابقه اصلی و کانتمیر بالاگوف با مربای پروانه در بخش دو هفته کارگردانان ــ میتواند جنگ روسیه علیه اوکراین را به موضوعی داغ بدل کند.
سال گذشته نیز سیاست در کن حضوری پررنگ داشت: مراسم افتتاحیه با ادای احترام به فاطمه حسونه، عکاس کشتهشده غزه، آغاز شد؛ رابرت دنیرو در لحظه دریافت نخل طلای افتخاری به ترامپ حمله کرد؛ و بیش از ۳۰۰ سینماگر از جمله ژولیت بینوش، خاویر باردم، واکین فینیکس و پدرو پاسکال نامهای در محکومیت «سکوت» صنعت سینما درباره غزه امضا کردند. با این حال، برخلاف برلین، جشنواره توانست تعادل خود را حفظ کند و بحثهای سیاسی هرگز جای فیلمها را نگرفت.
در نشست خبری افتتاحیه هیئت داوران کن 2026، دمی مور و رئیس هیئت، پارک چان-ووک، بر پیوند سیاست و سینما تأکید کردند و پل لاورتی نیز دیدگاههای صریحی ارائه داد. در همین حال، سلمی ابو عیاش از مؤسسه فیلم فلسطین تفاوت فضای کن با برلین را برجسته کرد: «در برلین احساس تهدید داشتیم، اما در کن احساس امنیت و قدردانی میکنیم. این تفاوت بزرگی است وقتی در جایی پلیس به دنبال ماست، در مقابل جایی که درهایش باز است و آزادی بیان محترم شمرده میشود.»
مایک داونی، تهیهکننده و رئیس پیشین آکادمی فیلم اروپا، کن را «آخرین سنگر یکپارچگی فرهنگی» میداند: «کن همیشه جایی برای شنیده شدن صداها بوده است؛ چه درباره محیط زیست، چه حقوق اقلیتها، چه ایران و غزه، یا حتی اعتصاب برقکاران. کن همیشه محل حضور دردسرسازان بوده و شاید همین دلیل علاقه من به آن باشد.»
با این حال، تجربه پس از ۱۹۶۸ نشان داده که کن توانسته معترضان را مدیریت کند. قوانین سختگیرانه علیه اعتراض در فرش قرمز، برنامهریزی دقیق مراسم و نمایشها، و تمرکز بر «تماشا» بهعنوان صنعت و رویداد فرهنگی جهانی، همگی بخشی از راهبردی هستند که اجازه میدهند صداهای مخالف شنیده شوند اما کنترل از دست نرود.
فیلیپ اولترمان، دبیر فرهنگ اروپا در گاردین، میگوید: «در دو سال اخیر که در کن بودم، هیچ رسوایی مشابه برلین رخ نداد. کن هنوز نمایش است و به نظر میرسد شرکتکنندگان قواعد را رعایت میکنند. ممکن است فیلمهای چالشبرانگیز بسازند، اما در مراسم جوایز برخوردی میان هنرمندان و برگزارکنندگان رخ نمیدهد.»
امسال نیز سیاست، از غزه تا ایران، از روسیه تا کاخ سفید، در کن حضور خواهد داشت. پرسش این است که آیا در دل فیلمها و گفتوگوها باقی میماند یا به صحنه اصلی راه مییابد و بحرانی نهادی مشابه برلین ایجاد میکند. تاریخ نشان میدهد که کن اجازه ورود صداهای سیاسی را میدهد، اما تمرکز را همانجا که میخواهد نگه میدارد: بر فیلمها و بر نمایش.
منبع: هالیوود ریپورتر
دانشآموخته ادبیات انگلیسی و مترجمی با هفت سال تجربه کار. یک سال است در «سلام سینما» به تولید محتوا درباره سینمای جهان مشغولم. همیشه دنبال داستانهای جدید و تجربههای متفاوت در دنیای هنر هستم.