حمید نعمتالله: «بُت» فیلم امروز ایران است
هفت سال از ساخت و توقیف فیلم «قاتل و وحشی» میگذرد؛ فیلمی که حمید نعمتالله اولین بار در سال ۱۳۹۸ متقاضی حضورش در جشنواره فجر شد ولی مجوزی برای شرکت در جشنواره نگرفت و در سالهای بعد نیز موانع صدور مجوز نمایش «قاتل و وحشی» همچنان برجا بود و علت رسمی توقیف آن موی تراشیده شدۀ بازیگر زن (لیلا حاتمی) اعلام شد.
در این سالها بسیاری از سینماگران به طرق مختلف درباره «قاتل و وحشی» اظهارنظر کرده و نسبت به اکران نشدن آن ابراز تأسف کردهاند. بازیگران فیلم هم جداگانه نسبت به توقیف این فیلم واکنش نشان دادهاند از جمله امین حیایی که پنج سال قبل گفته بود: احساس میکنم خدا برای این فیلم صبری خواسته تا زمان اکران آن برسد.
لیلا حاتمی نیز آذرماه سال قبل بیان کرد: خیلی عجیب است که چرا فیلم اجازه پخش ندارد چون اصلاً قصد آن تحریف چیزی نیست بلکه انعکاس واقعیتهای زندگی آدمهاست و هیچ بهرهبرداری برای ایجاد جذابیتهایی که بخواهد نوعی بد سلیقگی یا غذای نامناسب به تماشاچی بدهد و سرگرمش کند در آن وجود ندارد. این در هیچ یک از کارهای آقای نعمتالله وجود ندارد و فقط به خشونت واقعی که در آدمها هست اشاره میکند. به نظرم صحبت درباره این خیلی مهم است ولی فکر میکنم کسی حواسش به این محصول نیست و کسی فرصت ندارد به آن نگاه کند، دقیق ارزیابی کند و به آن اهمیت بدهد.
اظهارات حاتمی درباره «قاتل و وحشی» در حالی مطرح شده بود که در دو سال گذشته و بخصوص پس از جنگ ۴۰ روزه اخیر، برخی از سینماداران و پخشکنندگان و تهیهکنندگان سینما بر اکران این فیلم و کمک آن به رونق سینماها تأکید داشتند. در این زمینه پیگیریهای ایسنا از بعضی مجاری رسمی به این پاسخ رسیده بود که خود فیلمساز تمایلی به اکران فیلمش ندارد، این در حالی است که نعمتالله در گفتوگویی با ایسنا با رد هرگونه مخالفتش با نمایش فیلم در ماههای گذشته، تاکید کرد که همچنان پیگیر پروانه نمایش «قاتل و وحشی» و اکران سریعتر آن است ولی به گفته خودش تاکنون نتوانسته است.
او درباره مجوز «بُت» که زودتر از «قاتل و وحشی» صادر شده بیان کرد: «بدیهی است که درستتر این بود اول فیلم «قاتل و وحشی» اکران شود اما چون ممکن نیست، فیلم «بت» را اکران میکنم.»
نعمتالله درباره اکران فیلم جدیدش نیز با اشاره به اینکه پس از ۱۰ سال قرار است فیلمی از او روی پرده سینماها رود، گفت: «بت» فیلم امروزِ ایران است و با احساس مردم هماهنگ است. پیشبینیام این است که تماشاگرانش دوستش خواهند داشت.
«بت» که جدیدترین همکاری لیلا حاتمی با حمید نعمتالله است و در کنار او محمدرضا فروتن هم نخستین همکاری خود را با این فیلمساز تجربه کرده، در حالی در تدارک اکران عمومی است که بلاتکلیفی «قاتل و وحشی» در این چند سال فرصت تماشای این فیلم را از علاقهمندان به سینما گرفته است؛ آن هم در شرایطی که بهمنماه سال ۱۴۰۳ محمدمهدی طباطبایینژاد که اخیرا به معاونت ارزشیابی و نظارت سازمان سینمایی برگشته، در گفتوگویی درباره فیلم «قاتل و وحشی» بیان کرده بود: «میتوان در مورد سر تراشیده بازیگر زن با اغماض به موضوع نگاه کرد.»
او توضیح داده بود: «اینکه چرا فیلم «قاتل و وحشی» طی پنج سال (تا ۱۴۰۳) در محاق توقیف مانده، علتی دارد که تقریبا همه آن را میدانند؛ بیش از ۴۳ دقیقه فیلم خانم لیلا حاتمی با سر تراشیده ایفای نقش کرده است. ممکن است این سوال پیش بیاید که مگر پیشتر در سینمای ایران، تصویر زن با سر تراشیده نداشتهایم؟ بله، داشتیم و فکر میکنم ۶ یا ۷ مورد این سابقه را داشتیم. معروفترین آنها هم فیلم «سرب» است که حدود یک و نیم دقیقه خانم فریماه فرجامی با سر تراشیده در قاب حضور دارد. باز ممکن است این سوال پیش بیاید که اگر نمایش سر تراشیده یک زن همان حکم موی او را دارد، خب چرا آن یک دقیقه مجاز بوده و این ۴۰ دقیقه مجاز نیست؟ آیا حرمت آن، زمان دارد؟ در تمام این سالها همواره نظر دوستان این بود که از نظر شرعی، برای نمایش این فیلم ممنوعیت وجود دارد چرا که معتقدند از نظر فقهی، پوست سر زن، حکم موی سر او را دارد. البته نکته دیگر در این زمینه این بود که در فیلمهای قبلی، تایم حضور بازیگر زن با سر تراشیده بسیار کوتاه بوده و فیلم سریع از آن عبور میکند اما در فیلم «قاتل و وحشی» در تایم اصلی فیلم این بازیگر با این شمایل حضور دارد. اما از آن سو پاسخ دیگری به این استدلال داده میشود و آن اینکه، اساسا حرمت موی زن بهواسطه مفسدهانگیزی و جلب توجه است؛ در حالی که فیلم «قاتل و وحشی» مطلقا فیلم جنسیتگرایی نیست. فیلمی کاملا خشن است و اصلا حضور خانم حاتمی در این فیلم، جنبه جنسی ندارد و میتوان گفت اساسا زنانگیای در فیلم وجود ندارد. بلکه شاهد یک موقعیت خشن مردانه هستیم. در این شرایط شاید بتوان اغماض کرد.»
این اظهارات طباطبایینژاد در زمانی عنوان شده بود که میزان ممیزی در تولیدات تصویری سینمایی و شبکه نمایش خانگی نسبت به سالهای اخیر محدودیتهای بیشتری داشت و حالا شاید باید انتظار داشت که نوع نگاه و برخورد با فیلم «قاتل و وحشی» نیز متناسب با شرایط روز جامعه باشد تا در نهایت مثل برخی فیلمهای مشابه فقط با ردهبندی سنی به نمایش درآید.
در «بت» که یک درام اجتماعی معرفی شده و گویا مهرماه به اکران عمومی میرسد، لیلا حاتمی، محمدرضا فروتن، لیلی رشیدی، کاظم سیاحی، الناز حبیبی، بانیپال شومون و نوید پورفرج نیز بازی کردهاند.