بخش دیده‌نشده زندگی بیتا فرهی؛ از عکس‌های مدلینگ تا کوچک شدن عکس روی جلد کتاب

اختصاصی سلام سینما؛ مهلا رنجبران| بیتا فرهی چهارم آذر ۱۴۰۲ در ۶۵ سالگی درگذشت و بنا به وصیت خودش در قطعه ۷۹ بهشت زهرا، کنار مادرش و در میان مردم به خاک سپرده شد. او با آثاری چون «هامون»، «خانه‌ای روی آب»، «خون‌بازی»، «خاک آشنا»، «اعتراض»، «برادرم خسرو»، «لامینور»، «سرزمین مادری» و «ولایت عشق» یکی از چهره‌های ماندگار سینمای ایران به شمار می‌رود.

برداشته شدن تصویر بیتا فرهی از روی سنگ مزار این بازیگر، پس از مراسم چهلم او، واکنش خانواده و علاقه‌مندانش را برانگیخته است. مهسا قریشی، دختر بیتا فرهی، اعلام کرده بخشی از کتیبه سنگ مزار که تصویر مادرش روی آن نصب شده بود، بدون اطلاع قبلی جمع‌آوری شده و هنوز توضیح روشنی درباره دلیل این اتفاق به خانواده ارائه نشده است.

همچنین به‌تازگی تصاویر کمیابی از بیتا فرهی، از جمله در دوره فعالیت مدلینگ در خارج از ایران، منتشر شده که توجهات را به خود جلب کرده است.

به بهانه این اتفاق، با یاسمن خلیلی‌فرد، منتقد سینما و نویسنده کتاب «بیتا؛ درخت‌ها ایستاده می‌میرند» که بر اساس زندگی بیتا فرهی نوشته شده، درباره شکل‌گیری این کتاب، روایت زندگی این بازیگر و محدودیت‌هایی که در مسیر انتشار آن وجود داشته، گفت‌وگو کرده‌ایم.

یاسمن خلیلی‌فرد: کتاب را طوری نوشتم که انگار بیتا فرهی خودش روایتگر زندگی‌اش است

یاسمن خلیلی‌فرد، منتقد سینما و نویسنده کتاب «بیتا؛ درخت‌ها ایستاده می‌میرند» که بر اساس زندگی بیتا فرهی نوشته شده است در گفت و گو با سلام سینما گفت:

ایده نگارش این کتاب به زمانی برمی‌گردد که بیتا فرهی عزیز به‌تازگی از دنیا رفته بود. دخترشان، خانم مهسا قریشی، خیلی دوست داشتند که زندگی پرفرازونشیب بیتا به شکلی ماندگار ثبت شود و این پیشنهاد را به من دادند که کتابی درباره زندگی ایشان نوشته شود. درباره فرم کتاب هم دست من را باز گذاشتند؛ اینکه بیشتر یک زندگی‌نامه باشد یا یک رمان.

من تصمیم گرفتم کتاب را در قالب نوعی اتوبیوگرافی بنویسم؛ یعنی راوی متن اول‌شخص مفرد است و مخاطب هنگام خواندن کتاب احساس می‌کند که این خود بیتا فرهی است که دارد زندگی‌اش را روایت می‌کند؛ در حالی که نویسنده کتاب من هستم و زمانی نگارش آن آغاز شد که بیتا فرهی دیگر در میان ما نبود.

فقط زندگی هنری بیتا فرهی را روایت نکردیم

خلیلی‌فرد تاکید کرد: می‌شود گفت این کتاب تا حدی یک تاریخ شفاهی هم هست؛ چون ما فقط به زندگی سینمایی خانم فرهی نپرداختیم. داستان را از دوران پدربزرگ ایشان آغاز کردیم که به دوره انقلاب مشروطه برمی‌گردد و به نوعی مروری بر تاریخ معاصر ایران هم در دل این روایت شکل گرفته است.

بعد از آن، زندگی پدر و مادرشان، دوران کودکی، نوجوانی، جوانی و در نهایت ورودشان به سینما با فیلم «هامون» روایت می‌شود.

انتشار عکس‌های شخصی بیتا فرهی؛ یکی از ویژگی‌های مهم کتاب

وی ادادمه داد: یکی از ویژگی‌هایی که در بازخورد مخاطبان خیلی برجسته شد، انتشار آلبوم عکس‌های شخصی بیتا فرهی برای نخستین بار در این کتاب بود.

البته این کتاب آذر ۱۴۰۳ منتشر شد و در آن زمان به دلیل برخی محدودیت‌های وزارت ارشاد، تعدادی از عکس‌ها مجوز انتشار نگرفتند و در کتاب نیامدند؛ عکس‌هایی که امروز بخشی از آن‌ها در فضای مجازی منتشر شده‌اند. با این حال، تعدادی از تصاویر شخصی بیتا فرهی در کتاب چاپ شد که برای مخاطبان بسیار جذاب بود.

به نظرم برای مخاطب جالب بود که عکس‌هایی از زندگی شخصی بیتا فرهی را می‌دید؛ کسی که همیشه او را در نقش‌های سینمایی و تلویزیونی دیده بود، اما کمتر چیزی از زندگی شخصی‌اش می‌دانست. این تصاویر در کنار روایت زندگی او، تجربه متفاوتی برای خوانندگان ایجاد کرده است؛ چه برای علاقه‌مندان سینما و چه برای کسانی که صرفاً دوست دارند یک زندگی‌نامه بخوانند.

حتی برای طراحی جلد کتاب هم محدودیت وجود داشت

وی در گفت و گو با سلام سینما تاکید کرد: برای جلد کتاب، عکسی را انتخاب کرده بودیم که همان تصویر فعلی روی جلد است، اما قرار بود به‌صورت تمام‌صفحه استفاده شود. بعد به ما گفتند که چنین طرحی مجوز نمی‌گیرد و باید عکس کوچک‌تر شود و در مرکز جلد قرار بگیرد و اطراف آن فضای خالی یا پاسپارتو باشد.

من اعتراض کردم و مثال کتاب مارینا آبراموویچ را زدم که از همین نشر منتشر شده و تصویر او تمام جلد را پوشانده است. پاسخ این بود که او ایرانی نیست و برای یک سلبریتی ایرانی چنین مجوزی صادر نمی‌شود؛ در حالی که عکس بیتا فرهی هم از نظر ضوابط و شئونات کاملاً مشکلی نداشت.

ما در آستانه رونمایی کتاب بودیم و ناچار شدیم همان طرح را بپذیریم. البته جلد فعلی هم زیباست، اما می‌توانست زیباتر باشد.

اطلاعات کتاب بر پایه روایت‌های مستند شکل گرفته است

این نویسنده گفت: در این کتاب به ابعاد و وجوهی از زندگی بیتا فرهی پرداخته می‌شود که شاید حتی بسیاری از دوستان نزدیک او هم از آن‌ها اطلاع نداشتند.

این اطلاعات از طریق گفت‌وگو با نزدیکان بیتا فرهی، به‌ویژه دخترشان، اعضای خانواده، دایی ایشان که آن زمان بزرگ‌ترین عضو خانواده بودند و بعدها از دنیا رفتند، گردآوری شده است.

بخشی از اطلاعات هم حاصل دوستی حدود ده‌ساله من با بیتا فرهی است؛ خاطراتی که خودشان در طول سال‌ها برای من تعریف کرده بودند.

همه اطلاعات کتاب مستند است و هیچ بخش خیال‌پردازی‌شده‌ای در آن وجود ندارد. فقط از عناصر و تکنیک‌های داستانی استفاده کرده‌ایم تا روایت برای مخاطب خواندنی‌تر و جذاب‌تر شود، اما همه اتفاقات بر اساس واقعیت هستند و هیچ چیزی از ذهن من به داستان اضافه نشده است.

امیدوارم این کتاب باعث شود یاد بیتا فرهی زنده بماند

یاسمن خلیلی‌فرد در پایان افزود: فکر می‌کنم اینکه زندگی‌نامه بیتا فرهی امروز به شکلی مدون در دسترس مخاطبان قرار گرفته، اتفاق ارزشمندی است و باعث می‌شود یاد این بازیگر عزیز و دوست‌داشتنی برای همیشه زنده بماند.

امیدوارم مخاطبان از ادبیات و کتاب حمایت کنند و با خواندن این اثر، خاطره و میراث بیتا فرهی نیز همچنان زنده بماند.