نگاه امنیتی، آدم‌های ارزشمند را فراری می‌دهد/ فرهادی حمایت شود، فیلم بعدی‌اش را در ایران می‌سازد

امیرحسین علم‌الهدی کارشناس سینما به بهانه پایان فستیوال کن و عدم موفقیت اصغر فرهادی و سعید روستایی در کسب جایزه از این رویداد در دو سال اخیر، جزییاتی را از وضعیت فیلمسازان ایرانی و جهانی‌شدن سینمای ایران بیان کرد.

چرا فیلمسازان ایرانی مثل اصغر فرهادی یا سعید روستایی با وجود اقبال در ایران، در سال‌های اخیر آثارشان با اقبال جهانی مواجه نمی‌شود؟

از وقتی روستایی برای «برادران لیلا» مورد هجمه قرار گرفت و فیلمش توقیف شد و امکان نمایش به آن داده نشد، ناخودآگاه این مسیری را در پیش گرفت که حالا می‌بینیم. یادمان باشد یک فیلمساز وقتی مورد هجمه در داخل کشور قرار می‌گیرد و فیلمش توقیف می‌شود، خلاقیت‌اش تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

روستایی بعد از دادگاه‌های «برادران لیلا» و گرفتاری مربوط به آن، تحت فشار قرار گرفت

او بعد از دادگاه‌های «برادران لیلا» و گرفتاری مربوط به آن، تحت فشار قرار گرفت، طبیعی است که فیلمساز نیاز به یک حاشیه امن دارد تا بتواند خلاقیت خود را بروز بدهد. فیلم «زن و بچه» از نظر من استاندارد بود اما اینکه چرا مورد اقبال قرار نگرفت دلایلی دارد.

اول این‌که قرار نیست همه فیلم‌های یک فیلمساز مورد اقبال قرار بگیرد، دوم اینکه شرایطی که بر این فیلمساز در سال‌های گذشته رفته، شرایط سختی بوده است. ما حتماً در آینده بیشتر از سعید روستایی خواهیم شنید.

سیر تبدیل‌شدن از یک فیلمساز مولف به فیلمساز تجاری

علاوه بر روستایی، فردی همچون محسن امیریوسفی هم از یک فیلمساز مولف به یک فیلمساز تجاری تبدیل شد. این نشان داد که اثرات سانسور و فشارهای کسانی که با این نوع سینما مخالف هستند، بر قوه خلاقیتِ فیلمساز تاثیر می‌گذارد.

ما باید به آداب جدید حکمرانی در سینما برسیم و این اجازه را بدهیم تا در سطح بین‌الملل سینما، تولید مشترک داشته باشیم. نباید فقط به این فکر کنیم که یا تولید در ایران داشته باشیم یا فقط در خارج از ایران. باید بتوانیم مثل همه کشورها، هم‌افزایی داشته باشیم.

قبول کنیم که حیات طبیعی بر سینمای ایران حاکم نیست؛ نمی‌توانیم وقتی حیات طبیعی نیست روی مصداق بایستیم. اینها مصادیق تلاش‌های شخصی است. بحث من سیستم است که اجازه دهد فیلمسازها بر اساس میل خودشان و میلی که به هر حال به سمت پیشنهاددهنده می‌رود، فیلم‌های خودشان را بسازند. یک فیلمساز وقتی این حجم از فشار و سانسور را متحمل شود، استعدادش تحت تاثیر قرار می‌گیرد. ما نمونه‌های زیادی داریم که به دلیل این فشار و سانسور از خودشان دور شدند.

مشکلات «خانه پدری»، کیانوش عیاری را مستهلک کرد

کیانوش عیاری که می‌تواند یکی از مفاخر سینمای ایران در حوزه سینمای داخلی باشد که حرف جهانی بزند اما در نهایت به «ویلای ساحلی» می‌رسد چون اتفاقاتی که برای «خانه پدری» افتاد او را مستهلک کرد و این استهلاک باعث مشکلات معیشتی و مالی می‌شود و او مجبور می‌شود به بازار تن دهد و به بساز و بفروشی می‌رسد. سیستم باید کمک کند تا آدم‌ها به آن جایی برسند که حقشان است اما آقای عیاری بعد از ۶۰ سال به ویلای ساحلی رسید که حق او نیست.

واکنش نسبت به صحبت‌های فرهادی در کن

آنها که روی فیلم اصغر فرهادی سرمایه‌گذاری می‌کنند، به طور قطع احساس رضایت دارند که از او می‌خواهند دوباره فیلم بسازد. بازار بین‌الملل مثل ایران نیست؛ آنها نسبت به سرمایه‌ای که می‌گذارند ارزیابی دارند. فرهادی همچنان فیلمساز مهمی در بین‌الملل است. طبیعی است کیارستمی هم گفته بود مگه من نمی‌توانم خارج از ایران بروم اما من ریشه در ایران دارم.

مثلاً فیلم «کپی برابر اصل» کیارستمی فیلمی بود که توانست راه خودش را پیدا کند اما هیچ‌وقت شبیه فیلم‌های ایرانی خودش به آن معنا و آن جریان نشد. شما کیارستمی را همان‌طور که در «کپی برابر اصل» می‌بینید در «خانه دوست کجاست» هم می‌بینید؛ اصغر فرهادی هم همین است؛ شاید آنها تلاش می‌کنند که به یک زبانی برسند.

فکر می‌کنید وقت آن نیست که اصغر فرهادی فیلمی در ایران و با روایتی از ایران بسازد؟

اصغر فرهادی اگر مورد آزار و اذیت قرار نگیرد و حیات طبیعی داشته باشد، به طور قطع فیلم بعدی خود را در ایران می‌سازد ولی باید شرایط برای او مهیا باشد. این نگاه صد در صد امنیتی به همه اجزای زندگی شهروندی، آنهایی که سرشان به تنشان می‌ارزد را فراری می‌دهد. ما باید به یک آداب حکمرانی در سینما برسیم که انسان‌ها بتوانند حیات طبیعی داشته باشند. باید شرایط ایران به شرایط اعتدال برسد. ما اگر افراط و تفریط کنیم آدم‌ها را از دست می‌دهیم؛ ایران پر از پتانسیل کشف‌نشده است.

منبع: ایرنا