چرا فقط ۴۱ سالن آیمکس ۷۰ میلیمتری در جهان وجود دارد؟
در حالیکه «ادیسه» کریستوفر نولان بهعنوان نخستین فیلمی که بهطور کامل با دوربینهای نگاتیوی آیمکس ساخته شده، اشتیاق گستردهای میان سینمادوستان ایجاد کرده، بار دیگر یک پرسش قدیمی به صدر بحثها برگشته است: چرا تعداد سالنهای واقعی آیمکس ۷۰ میلیمتری در جهان تا این اندازه محدود مانده است؟
به گزارش ورایتی، پاسخ این پرسش بیش از هر چیز به محدودیتهای فنی و صنعتی برمیگردد. برای نمایش «ادیسه» در آمریکا تنها ۲۵ سالن مجهز به پخش واقعی ۷۰ میلیمتری در دسترس بود. آیمکس اما با جستوجوی گسترده برای یافتن دستگاههای قدیمی، متروکه و پراکنده و همچنین بازسازی قطعات فرسوده، توانست تعداد سالنهای قابل استفاده در جهان را برای این فیلم به ۴۱ برساند؛ رقمی که نسبت به ۳۰ سالن «اوپنهایمر» افزایش داشته، اما همچنان فاصله زیادی با سطح تقاضا دارد.
ریچارد گلفوند، مدیرعامل آیمکس، در مراسم افتتاحیه سهشنبهشب به ورایتی گفته سالنها از پیش تا هفته پنجم رزرو شدهاند و استقبال تماشاگران همچنان ادامه دارد. با این حال، او تأکید کرده مشکل اصلی اینجاست که پروژکتورهای فیلمی آیمکس ۷۰ میلیمتری نزدیک به ۵۰ سال است دیگر تولید نمیشوند و شرکت ناچار است نمونههای موجود را بازسازی کند یا از دل قطعات پراکنده، دستگاههای تازه بسازد.
این محدودیت تنها به خود پروژکتورها ختم نمیشود. بنا بر گزارش ورایتی، بخش زیادی از قطعات مورد نیاز این سیستمها دیگر در بازار وجود ندارد. از سوی دیگر، نقشههای طراحی اولیه این تجهیزات که حدود نیمقرن پیش تهیه شده بودند، بهدرستی نگهداری نشدهاند و به همین دلیل آیمکس دیگر به یک الگوی کامل و دقیق برای تولید دوباره آنها دسترسی ندارد. در نتیجه، بخش مهمی از دانش فنی این فناوری نیز بهمرور از میان رفته و امروز تنها شمار محدودی از مهندسان شناخت عمیقی از این سیستمها دارند.
ریشه این بحران را باید در گذار گسترده صنعت سینما به نمایش دیجیتال جستوجو کرد. از اواخر دهه ۲۰۰۰، سالنهای سینما بهتدریج به سراغ سیستمهای دیجیتال رفتند؛ فرایندی که هزینه کمتر و نگهداری سادهتری داشت. همین تغییر باعث شد بسیاری از تولیدکنندگان پروژکتورهای فیلمی و قطعات یدکی از بازار خارج شوند. هرچند در سالهای اخیر، با حمایت فیلمسازانی مانند کریستوفر نولان و دنی ویلنوو، علاقه به فرمتهای بزرگ دوباره جان گرفته، اما آیمکس ۷۰ میلیمتری هنوز تجربهای بسیار خاص و محدود باقی مانده است.
گلفوند در اینباره گفته: «ما هر روز پروژکتورهای جدید میسازیم، اما ساخت پروژکتور فیلمی برای این نگاتیوها عملا شدنی نیست.» او همچنین توضیح داده که حتی اگر امکان تولید بیشتر هم وجود داشت، باز هم نمیشد همه سالنهای آیمکس را به سالن فیلمی تبدیل کرد، چون تعداد فضاهایی که از نظر فنی و ابعاد برای میزبانی پردههای عظیم ۱.۴۳:۱ مناسب باشند، بسیار کم است.
آیمکس پس از موفقیت چشمگیر سال ۲۰۲۳، که با «اوپنهایمر» شتاب بیشتری گرفت، بیش از یک سال است برنامهای گسترده برای افزایش تعداد پروژکتورهای ۷۰ میلیمتری آغاز کرده است. در این مسیر، تیم شرکت دستگاههای خراب و فراموششده را ردیابی کرده، قطعات آنها را نجات داده و از همانها برای ساخت واحدهای جدید استفاده کرده است. همزمان، ۶۰ آپراتور جدید نیز برای کار با این سیستمها آموزش دیدهاند؛ آماری که نشان میدهد حتی نیروی انسانی متخصص این حوزه هم به منبعی کمیاب تبدیل شده است.
نکته مهم دیگر این است که آیمکس خودش توزیعکننده فیلم نیست، بلکه تجهیزات و سامانههای پخش را طراحی میکند و آنها را به سینماها و مجموعههایی مانند AMC میفروشد یا مجوز استفاده میدهد. سال گذشته نیز آیمکس و AMC برای افزودن ۱۲ سالن جدید در آمریکا و ارتقای ۶۸ سالن موجود به Imax With Laser به توافق رسیدند. با این حال، مسیر توسعه نمایش ۷۰ میلیمتری با ارتقای دیجیتال تفاوت اساسی دارد؛ چون در این بخش هم تجهیزات نادرند و هم سالن مناسب کمیاب.
هزینه بالای ساختوساز نیز یکی دیگر از موانع اصلی است. آیمکس میگوید نمایشگاهداران به اندازه کافی سالنهایی با ظرفیت میزبانی پردههای بسیار بزرگ نمیسازند، چون احداث چنین فضاهایی سرمایهگذاری سنگینی میطلبد. به همین دلیل، حتی اگر پروژکتورهای بیشتری هم در دسترس باشد، باز هم تعداد سالنهایی که واقعا بتوانند از آنها استفاده کنند محدود خواهد ماند.
در نهایت، ماجرای «ادیسه» نشان میدهد محدودیت آیمکس ۷۰ میلیمتری فقط به میزان تقاضا مربوط نیست. این فرمت با صنعتی روبهرو است که در جریان گذار به عصر دیجیتال، بخشی از قطعات، دانش فنی و زیرساخت خود را از دست داده و حالا برای بقا و گسترش، به تلاشهای پرهزینه و زمانبر متکی است.