۱۰ انیمیشن احساسی برتر تاریخ که اشکتان را درمیآورند| از «داستان اسباب بازی 2» تا «مدفن کرمهای شبتاب»
ترجمه اختصاصی سلام سینما؛ نگار رعنایی| این تصور که فیلمهای انیمیشن صرفاً برای کودکان هستند، تا حد زیادی یک باور اشتباه است. اگرچه این نگاه در چند دهه اخیر کمرنگتر شده، هنوز در برخی نقاط جهان تماشای انیمیشن برای بزرگسالان با نوعی نگاه منفی همراه است. این موضوع کمی عجیب به نظر میرسد، چراکه آثار انیمیشنی بسیاری وجود دارند که بهراحتی میتوانند از نظر احساسی بزرگسالان را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
البته بسیاری از فیلمهای حاضر در این فهرست خانوادگی هستند و محتوایی دارند که تماشای آنها را برای مخاطبان کمسنوسال و بزرگسال مناسب میکند. با این حال، نمیتوان انکار کرد که این انیمیشنهای غمانگیز، از طریق مدیوم انیمیشن به سراغ موضوعات سنگین و جدی میروند و همین مسئله باعث میشود مخاطبان در هر سنی تحت تأثیر قرار بگیرند. در واقع، تمام این آثار را میتوان در زمره اشکدرآورترین انیمیشنهای تاریخ سینما قرار داد.
۱۰. «مارسل صدف کفش به پا» (Marcel the Shell with Shoes On) – ۲۰۲۱
IMDb: 7.6/10
«مارسل صدف کفش به پا» ترکیبی یکدست و خلاقانه از استاپموشن و فیلمبرداری لایواکشن است و یکی از دوستداشتنیترین و گرمترین انیمیشنهای چند سال اخیر به شمار میرود. فیلم در قالب یک مستندنمایی روایت میشود و داستان صدف کوچکی به نام مارسل را دنبال میکند که تنها یک اینچ قد دارد، با مادربزرگش زندگی میکند و در جستوجوی دیگر اعضای خانوادهاش است؛ اعضایی که همگی ناپدید شدهاند.
توضیح دقیق اینکه چه چیزی «مارسل صدف کفش به پا» را تا این اندازه خاص میکند، چندان آسان نیست؛ همهچیز به شیوه منحصربهفرد روایت و تعادل ماهرانه فیلم میان طنز و اندوه بازمیگردد. این فیلم اثری بهشدت شیرین و تلخ درباره کنار آمدن با فقدان و مواجهه با سوگ است، اما هرگز آنقدر افسردهکننده یا سنگین نمیشود که برای مخاطبان کمسنوسال نامناسب باشد؛ هرچند احتمالاً تماشاگران بزرگسال بیش از همه با آن ارتباط برقرار میکنند.
۹. «داستان اسباببازی ۲» (Toy Story 2) – ۱۹۹۹
IMDb: 7.9/10
فیلمهای پیکسار زیادی وجود دارند که میتوان آنها را انیمیشنهایی فوقالعاده غمانگیز دانست، اما تعداد کمی از آنها به اندازه «داستان اسباببازی ۲» ویرانکننده هستند. این فیلم همچنین نخستین اثر پیکسار بود که این استودیو را به خاطر ضربههای احساسی سنگینش بر سر زبانها انداخت؛ بهویژه در فلشبکی در میانه فیلم که گذشته جسی را روایت میکند و مخاطب متوجه میشود صاحبش سرانجام او را فراموش کرده و به زندگی خود ادامه داده است.
«داستان اسباببازی ۲» همچنین پرسشهایی عمیق و غیرمنتظره درباره وجود، مفهوم جاودانگی و این موضوع مطرح میکند که آیا بهتر است زندگیای پرخطر اما سرشار از تجربه و لذت داشته باشیم یا زندگیای طولانی اما یکنواخت. برای یک انیمیشن خانوادگی، این مفاهیم بسیار جدی هستند، اما خوشبختانه فیلم صحنههای سنگین خود را با مقدار زیادی طنز و لحظات سرگرمکننده متعادل میکند.
۸. «چه روز زیبایی است» (It's Such a Beautiful Day) – ۲۰۱۲
IMDb: 8.2/10
«چه روز زیبایی است» یک انیمیشن مینیمال و تا حدی تجربی است که در سه بخش مجزا روایت میشود. داستان فیلم درباره مردی معمولی به نام بیل است؛ زندگی او زمانی دستخوش آشوب میشود که گذشته تراژیکش به سراغش میآید و ذهنش تحت فشارهای زندگی و ابتلا به یک بیماری عصبی تازهتشخیصدادهشده و احتمالاً کشنده، بهتدریج از هم میپاشد.
این فیلم مشخصاً برای کودکان ساخته نشده است؛ موضوعات سنگین و جدی و همچنین طنزی بسیار سیاه دارد. اما برای مخاطبان بزرگسال، اثری عمیقاً تأثیرگذار و هولناک است که با استفاده از انیمیشن ساده و ایدهای به ظاهر ابتدایی، به شکلی غافلگیرکننده و ویرانگر به موضوعات متعددی میپردازد.
۷. «شیرشاه» (The Lion King) – ۱۹۹۴
IMDb: 8.5/10
نسخه بازسازیشده سال ۲۰۱۹ را فراموش کنید؛ «شیرشاه» محصول ۱۹۹۴ همچنان بهترین نسخه این داستان است؛ داستانی که میتوان، البته با کمی شوخی، آن را هملت با شیرها توصیف کرد.
داستان درباره سیمباست که فیلم را بهعنوان یک تولهشیر آغاز میکند و در پایان به شیری بالغ تبدیل میشود که باید سرزمینش را از چنگ عموی شرورش، اسکار، پس بگیرد.
«شیرشاه» بهدلیل صحنههایی که به فقدان والدین میپردازند، یکی از غمانگیزترین فیلمهای تاریخ دیزنی محسوب میشود. فیلم برای یک اثر کودکانه تقریباً هیچ ملاحظهای در مواجهه با مرگ ندارد و به شکلی مستقیم و تأثیرگذار با این موضوع روبهرو میشود؛ موضوعی که میتواند مخاطبان در هر سنی را تحت تأثیر قرار دهد. نزدیک به سه دهه پس از اکران، این فیلم همچنان اثری قدرتمند است و بهدرستی جایگاه خود را بهعنوان یک اثر کلاسیک حفظ کرده است.
۶. «کوکو» (Coco) – ۲۰۱۷
IMDb: 8.4/10
«کوکو» عمدتاً در جهان پس از مرگ میگذرد و از همان ابتدا مخاطب را برای این واقعیت آماده میکند که مرگ قرار است بخش مهمی از داستان باشد. شخصیت اصلی فیلم بهطور اتفاقی وارد سرزمین مردگان میشود؛ جایی که درباره گذشته خانوادهاش به کشفهای تکاندهندهای دست پیدا میکند و با اعضای خانوادهاش که دیگر در قید حیات نیستند، ملاقات میکند.
بخش زیادی از فیلم حالوهوایی سرگرمکننده و نسبتاً شاد دارد، اما پس از عبور داستان از نیمه، شرایط جدیتر میشود. پایان فیلم لزوماً غمانگیز نیست، اما «کوکو» بهخوبی میداند چگونه مخاطب را از نظر احساسی درگیر کند و احتمالاً در دقایق پایانی اشک او را دربیاورد.
۵. «درون و بیرون» (Inside Out) – ۲۰۱۵
IMDb: 8.1/10
یک فیلم پیکسار درباره احساسات طبیعتاً قرار بود اثری احساسی باشد؛ بنابراین عجیب نیست که «درون و بیرون» یکی از بزرگترین اشکدرآورهای این استودیو محسوب شود. داستان در ذهن دختر جوانی میگذرد و احساسات انسانگونه او را دنبال میکند که تلاش دارند روحیهاش را مدیریت کنند؛ در حالیکه او با یکی از دشوارترین دورههای زندگی نوجوانی خود دستوپنجه نرم میکند.
«درون و بیرون» مانند «کوکو» که دو سال پس از آن اکران شد، در قالب یک ماجراجویی سرگرمکننده در دنیایی فانتزی روایت میشود، اما در طول مسیر فرصت کافی برای تحت تأثیر قرار دادن مخاطب را نیز پیدا میکند.
قدرت احساسی «درون و بیرون» از یک درک اساسی سرچشمه میگیرد: غم چیزی نیست که باید سرکوب شود؛ بلکه بخش ضروری فرایند بزرگ شدن است.
۴. «پینوکیوی گیرمو دل تورو» (Guillermo del Toro's Pinocchio) – ۲۰۲۲
IMDb: 7.6/10
فیلمهای زیادی درباره «پینوکیو» ساخته شدهاند، اما «پینوکیوی گیرمو دل تورو» به دلایل متعددی موفق میشود از سایر اقتباسها متمایز باشد. یکی از این دلایل، استفاده خیرهکننده از تکنیک استاپموشن است. دلیل دیگر، موزیکال بودن فیلم است. و در نهایت، باید به این نکته اشاره کرد که اثر گیرمو دل تورو در بخشهایی واقعاً تاریک است و داستان را نیز با پایانی بهطرزی غافلگیرکننده تلخ و شیرین به پایان میرساند.
البته داستان عروسک چوبیای که جان میگیرد، همواره رگههایی از تاریکی و اندوه داشته است، اما دل تورو این جنبهها را پررنگتر کرده است. در این نسخه، دلیل خلق پینوکیو نیز وجهی تراژیک پیدا میکند و پایان داستان نیز بهشدت تأثیرگذار است؛ چراکه نگاهی واقعگرایانه به مرگ و ادامه دادن زندگی بدون کسی که زمانی به او تکیه میکردید دارد.
۳. «داستان اسباببازی ۳» (Toy Story 3) – ۲۰۱۰
IMDb: 8.3/10
شاید «داستان اسباببازی 2» نخستین فیلم این مجموعه بود که واقعاً اشک مخاطبان را درمیآورد، اما میتوان گفت «داستان اسباببازی ۳» این مسئله را به سطح کاملاً جدیدی رساند. حتی با وجود ساخته شدن فیلم چهارم، «داستان اسباببازی ۳» همچنان حس قدرتمندی از پایان یک دوره را منتقل میکند؛ چراکه داستان اصلی رابطه اندی و اسباببازیهای وفادارش را به پایان میرساند.
دو صحنه در دقایق پایانی فیلم بهطور ویژه بهعنوان لحظاتی بهشدت احساسی شناخته میشوند و پایان فیلم نیز شاید یکی از تلخوشیرینترین پایانهای تاریخ پیکسار باشد. اگر کسی که با این مجموعه بزرگ شده است از تماشای صحنههای پایانی «داستان اسباببازی ۳» تحت تأثیر قرار نگیرد، شاید بد نباشد نبض یا قلبش را بررسی کند!
۲. «تاکس و فانی» (Tux and Fanny) – ۲۰۱۹
IMDb: 7.5/10
«تاکس و فانی» یک انیمیشن غیرمعمول و گمنام درباره دو شخصیت است که در جهانی عجیب و منزوی زندگی میکنند. این فیلم احتمالاً اثری است که برای لذت بردن از آن باید با سبک و حالوهوایش ارتباط برقرار کنید. داستان به دهها قطعه کوتاه تقسیم شده که در مجموع حدود ۸۰ دقیقه زمان دارند. این بخشها در عین اینکه یک داستان کلی را روایت میکنند، ساختاری گسسته دارند و دائماً غیرقابل پیشبینی باقی میمانند.
این فیلم معمولاً اثری عجیب و کمدی است، اما گاهی حالوهوایی ناآرامکننده و حتی بسیار غمانگیز پیدا میکند. «تاکس و فانی» لحن منحصربهفردی دارد که توصیفش بسیار دشوار است، اما بدون تردید در برانگیختن طیف گستردهای از احساسات در مدتزمانی کوتاه موفق عمل میکند. این اثر نمونهای عالی از انیمیشن سوررئال تحت وب است و بدون شک شبیه هیچ انیمیشن دیگری که دیدهاید نیست.
۱. «مدفن کرمهای شبتاب» (Grave of the Fireflies) – ۱۹۸۸
IMDb: 8.5/10
«مدفن کرمهای شبتاب» یکی از دردناکترین و مشهورترین فیلمهای ضدجنگ تاریخ سینما است. انیمیشن بودن فیلم هیچ چیزی از واقعگرایی ویرانکننده آن کم نمیکند؛ چراکه داستان دو خواهر و برادر را روایت میکند که پس از حمله هوایی و یتیم شدن، مجبور میشوند در روزهای پایانی جنگ جهانی دوم خودشان از پس زندگی بربیایند.
این فیلم یکی از مشهورترین انیمیشنهای ژاپنی تاریخ است و دلیلش نیز چندان دشوار نیست. «مدفن کرمهای شبتاب» از آن دسته فیلمهایی است که پس از تماشا بهراحتی از ذهن بیرون نمیرود و تأثیری ماندگار بر مخاطب میگذارد؛ تأثیری که حاصل محکومیت قدرتمند و فراموشنشدنی جنگ و همچنین امتناع فیلم از نادیده گرفتن خساراتی است که درگیریهای نظامی بر زندگی مردم عادی و غیرنظامیان یک کشور وارد میکنند.
دانشآموخته ادبیات انگلیسی و مترجمی با هفت سال تجربه کار. یک سال است در «سلام سینما» به تولید محتوا درباره سینمای جهان مشغولم. همیشه دنبال داستانهای جدید و تجربههای متفاوت در دنیای هنر هستم.